"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2025/13 E., 2025/518 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar; tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Yargılamanın iadesini talep eden .. Valiliği Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü vekili dava dilekçesinde; dava konusu 278 52... parsel sayılı tarla vasıflı taşınmazın ... ... adına tam hisse olarak kayıtlı iken Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 09.02.2016 tarihli ve 2015/8 89... /66 Karar sayılı hükmü ile 1/50'şer hisse şeklinde davacılar adına tesciline karar verildiğini, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nda yer alan "bölünemez büyüklük" kavramına aykırı olarak iptal ve tescil hükmü kurulduğunu, yine HMK’nın 375/1-h maddesine aykırı işlem yapıldığını, tarafların muvazaalı olarak kanun hükmünü dolandığını, idarenin HMK’nın 376. maddesi uyarınca dava açma yetkisi bulunduğunu belirterek Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 09.02.2016 tarihli ve 2015/889 Esas, 2016/66 Karar sayılı hükmünün iptali ile davacılar adına yapılan devirlerin iptalini ve taşınmazın ... ... adına yeniden tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
İptali istenen hükmün davacıları vekili cevap dilekçesinde; idarenin yargılamanın iadesi talebinde bulunma yetkisi olmadığını, mülkiyet hakkının ancak yasa ile sınırlanabileceğini, hukuki güvenilirliğin ihlal edilmemesi gerektiğini, 3083 sayılı Kanun'un 13. maddesinin son fıkrasındaki düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiğini, taşınmazın fiilen tarım arazisi niteliğinde olmadığını belirterek davanın usulden ve esastan reddini savunmuştur.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 04.12.2020 tarihli ve 2018/599 Esas, 2020/579 Karar sayılı kararı ile yargılamanın iadesini talep eden Kurumun aktif dava ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 04.12.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde yargılamanın iadesini talep eden vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 30.12.2021 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
1. Bölge Adliye Mahkemesinin 30.12.2021 tarihli kararının süresi içinde yargılamanın iadesini talep eden vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, 25.05.2022 tarihli ve 2022/17 73... /3748 Karar sayılı kararıyla her ne kadar davalının davayı kabulü ve temyizden feragati ile hüküm kesinleştirilmiş olsa da davacılar ve davalı arasındaki danışıklı durumu yasanın koruması söz konusu olmayacağı, .. Valiliği Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünün yargılamanın iadesini kamu yararı adına talep etme hakkı bulunduğu, aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesinin doğru olmadığı gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
2. İlk Derece Mahkemesinin 08.11.2023 tarihli ve 2022/4 51... /933 Karar sayılı kararı ile dava konusu taşınmaza ilişkin ayrı ayrı 1/50 hisse ile tescil kararı verilmesi sebebiyle tescil edilen alanların 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nda belirlenen asgari arazi büyüklüğü değerlerinin altında mülkiyet hakkı oluşmasına sebebiyet verildiği, tarım arazilerinin asgari miktarın altında bölünemeyeceğine ilişkin Kanun hükmünün ihlal edildiği, iptali istenen ilam ile muvazaalı olarak tescil işleminin yapıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne, Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/889 Esas ve 2016/66 Karar sayılı ilâmının iptaline, 278 52... parselde davalılar adına olan tapu kayıtlarının iptali ile taşınmazın ... ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.
3. İlk Derece Mahkemesinin 08.11.2023 tarihli kararı davalılardan ... ve diğerleri ile dava dışı ... ve diğerleri vekili, dava dışı ... vekili, iptali istenen hükmün davacıları ... ve diğerleri vekili, davalılardan ... tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 07.11.2024 tarihli ve 2024/37 64... /4991 Karar sayılı ilâmı ile taraf teşkili sağlanmadan Mahkemece karar verildiği, dava konusu 278 52... parsel sayılı taşınmazın güncel tapu kaydının ilgili tapu müdürlüğünden getirtilmediği, bu nedenle tapuda hisse devralan bir kısım paydaşların davadan haberdar edilmediği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
4. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilâmı doğrultusunda davacı ve davalıların iyiniyet kuralına aykırı olarak kanuna karşı hile yapmak suretiyle tarım arazilerinin bölünmesine sebebiyet verdiği, taraf teşkilinin sağlandığı gerekçesiyle davanın kabulüne, Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2015/8 89... /66 Karar sayılı ilâmının iptaline, .. ili, .. ilçesi, .. Köyü 278 52... No.lu parselin davalılar adına olan tapu kayıtlarının iptali ile taşınmazın ... ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1. Davacılar ... ve diğerleri vekili temyiz dilekçesinde özetle; yargılamanın iadesini talep eden kurumun aktif dava ehliyetinin bulunmadığını, davanın süresinde açılmadığını, verilen kararın mülkiyet hakkına ve Anayasaya aykırı olduğunu, bu kararla hukuk güvenliğinin ortadan kalktığını, özel yasaların bir konuluş amacı olduğunu ancak kişiler arasındaki özel hukuki ilişkilere müdahale edilemeyeceğini, bu davalarda temyiz incelemesini yapma görevinin Yargıtay 1. Hukuk Dairesine ait olduğunu, yargılama giderleri ve vekalet ücretine itiraz ettiklerini ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
2. Davalı ... ve diğerleri vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkillerinin tapuya güvenerek yer satın aldığını, yargılamanın iadesini talep eden kurumun aktif dava ehliyetinin bulunmadığını, verilen kararın hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesine aykırı olduğunu, eksik incelemeyle karar verildiğini, yargılama giderleri ve vekalet ücretine itiraz ettiklerini ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
3. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkilinin tapuya güven ilkesiyle dava konusu yerde pay satın aldığını, yargılamanın iadesini talep eden Kurumun aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, verilen kararın hakkaniyete aykırı olduğunu, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacı idare üzerine bırakılması gerektiğini ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
4. Davalı ... temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazda 27.05.2025 tarihinde pay satın aldığını ancak davada taraf olarak yer almadığını ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
5. Davalı ... temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazda 21.05.2025 tarihinde pay satın aldığını ancak davada taraf olarak yer almadığını İleri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
6. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkilinin önceki vekili Av. ..’in vekillikten çekilme dilekçesinin usulüne uygun bir şekilde tebliğ edilmediğini, tebliğ mazbatasında “birlikte ikamet eden ...’ye tebliğ edildi” şerhi yer alsa da gerçeği yansıtmadığını ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, yargılamanın iadesi istemine ilişkindir.
Taraf teşkili kamu düzenine ilişkin olup re’sen yargılamanın her aşamasında göz önünde bulundurulması gerekir. Savunma hakkı, Anayasanın 36. maddesi ile güvence altına alınmış olup, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde de “hukuki dinlenilme hakkı” başlığı altında ayrıca düzenlenmiştir. Hakim, tarafları dinlemeden veya iddia ve savunmalarını bildirmeleri için kanuna uygun biçimde davet etmeden hükmünü veremez. Buna göre hakim iddia ve savunma haklarını kullanabilmeleri için tarafları duruşmaya davetle zorunludur.
Somut olayda; Mahkemece bozma ilâmına uyulmasına rağmen bozma ilamının gereklerinin yerine getirilmediği, 21/05/2025 tarihinde pay satın alan ... ile 27/05/2025 tarihinde pay satın alan ...’ın davaya dahil edilmediği, ayrıca dosyada taraf sıfatı kalmayan kişilerin karar başlığında gösterildiği görülmüştür.
Mahkemece yapılması gereken iş, karar tarihinden önce güncel tapu kayıtları kontrol edilerek tapu kayıt maliklerinin usulüne uygun şekilde davaya katılımı sağlandıktan sonra işin esası hakkında oluşacak sonuca göre bir karar vermek olmalıdır.
VII.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
19.01.2026 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.