"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2014/205 E., 2015/508 K.
Mahkeme kararı davacı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; Kütahya 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2012/408 Esas ve 2013/204 Karar sayılı ilamında DPÜ Rektörlüğü tarafından .... San. Tic. Ltd. Şti.'ye ödenmesine karar verilen 13.263,90 TL'nin aralarındaki protokol hükümleri kapsamında Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna rücuen tahsilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; protokolün birleşme tarihindeki hak ve borçlar için geçerli olduğunu, birleşme tarihi itibariyle dava konusu edilen meblağın muaccel bir borç olmadığını, ayrıca dava konusu alacağın protokolün kapsamı dışında olduğunu, eğitim sağlık hizmeti üretimi araştırma ve kamu sağlığını geliştirme gibi konularda olmadığını belirterek, davanın reddini talep etmiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin tarihli kararı ile 2014/205 Esas, 2015/508 Karar, 11.11.2015 tarihli kararı ile taraflar arasındaki ilişkinin sözleşmeden doğduğu, 17.10.2011 tarihinde imzaladıkları protokolde 10/7 maddesi uyarınca tüm aktif ve pasiflerin birleştirildiği, dava konusu borcun sözleşme kapsamında olduğu belirtilerek, davanın reddine karar verilmiştir.
IV. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde;
a. Sözleşme hükmünün mahkemece yanlış yorumlandığını, sözleşme hükmü ile aktif ve pasif hesapların üniversite döner sermaye hesapları altında birleştiği yanılgısına düşülerek borcun sözleşme kapsamında olduğu ve üniversitenin borçtan sorumlu olduğuna karar verildiğini, protokolde muaccel hak ve alacakların birleşeceği yönünde de bir hüküm bulunmadığını, bütün hak, alacak ve borçların birleştiğini, protokolde hak ve borçların sağlık hizmeti üretimi, eğitim konularında olup olmamasına dair herhangi bir hüküm de bulunmadığını,
b. Protokolün "Mali Hususlar" başlıklı 11. maddesinin 7. bendinde, "... Devlet Hastanesi ve ... Üniversitesi'nin birlikte kullanım kapsamında olan Fakültenin döner sermaye hesapları, aktif ve pasifleriyle beraber birleştirilir" dendiğini, protokol gereği üniversitenin hastanesi döner sermaye hesabı kapatılarak ... Eğitim ve Araştırma Hastanesine devredildiğini, iki ayrı döner sermaye hesabı ve/veya üniversiteye devredilmiş bir döner sermaye hesabı bulunmadığını,
c. Protokol gereği üniversitenin alacaklarının... Eğitim ve Araştırma Hastanesince tahsil edildiğini, ancak hastanenin borçlardan sorumlu tutulmamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu,
d. Sözleşme hükümleri gereğince Üniversite Hastanesinin tomografi cihazı ve diğer tüm demirbaşları ile alacakları, banka hesaplarındaki nakit tutarları, devir tarihinden önce Üniversitece takip edilen alacaklar hesabındaki tutar (kişi borçları) ve tüm borçları Sağlık Bakanlığı ... Eğitim ve Araştırma Hastanesine devredilmesi nedeniyle, Sağlık Bakanlığı ... Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından ödenmesi gereken dava konusu borcun Üniversitece ödenmek zorunda kalınması nedeniyle dava konusu alacağın davalıdan tahsiline karar verilmesi gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık rücuan tahsil istemine ilişkindir.
Anayasanın 130. maddesi hükmüne göre: Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur (130/1). Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabi yükseköğretim kurumları kurulabilir (130/2). Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır (130/5).
Üniversiteler, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na göre özel bütçeli kamu idareleri kapsamındadır. Genel bütçe içinde yer almazlar; ancak merkezi yönetim bütçesinden Hazine yardımı alırlar. Üniversite bütçesinde gelirlerin önemli bir kısmı merkezi yönetim bütçesinden (Hazine yardımı) sağlanmakta ise de, üniversiteler ikinci öğretim gelirleri, bilimsel proje gelirleri, taşınmaz gelirleri gibi kendi gelirlerini de üretebilirler.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58/1-a maddesinde, yükseköğretim kurumlarında üniversite yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile döner sermaye işletmesi kurulabileceği hükmü bulunmaktadır. Bu kanuna göre hazırlanan Yönetmelikte, döner sermaye işletmelerinin yükseköğretim kurumlarının eğitim, öğretim, araştırma ve uygulama birimlerinde kendi faaliyet alanları kapsamında bulunmak suretiyle kurulacağı, düzenlenmiş ve faaliyet alanlarının da yürütükleri kamu hizmetine bağlı bir biçimde bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak, belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak, üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek, yükseköğretim kurumlarının eğitim ve öğretim faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak amaçlarından biri veya birkaçı olabileceği belirtilmiştir.
Döner sermayeli işletmeler genellikle yarı kamusal nitelikteki mal ve hizmetleri üretmek için kurulan ve kendi gelirleri ile kendi giderlerini karşılaması öngörülen organizasyonlar olarak faaliyet göstermektedir. Bu işletmeler tüzel kişiliği haiz olmayıp ilgili bulundukları kamu idaresine bağlı olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. (Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 gün ve 2020/88 Esas, 2023/224 Karar sayılı kararı § 22)
Döner sermaye işletmelerinin kuruluş amaçlarını gerçekleştirebilmesi ve bu kuruluş amacı sınırları içinde faaliyetini sürdürebilmesi için gelir elde etmesi ve bu geliri elde edebilmek için giderler yapması gerekecektir. Bu ise bir bütçenin varlığını gerektirir. Döner sermaye bütçesi, kamu kurumlarına bağlı işletmelerin (üniversite, hastane vb.) sundukları mal veya hizmetlerden elde ettikleri gelirler ile bu faaliyetler için yapacakları giderleri gösteren, yıllık tahmini gelir-gider dengesini ifade eden belgedir. Hazır nakit olmayıp bir harcama izni niteliğindedir.
Kurumların kendi gelirleriyle faaliyetlerini sürdürmelerini sağlamayı ve verimliliği artırma amacını taşıyan bu bütçe; genel bütçe dışında, işletmenin kendi ürettiği hizmetlerden elde edilen gelirlerle finanse edilmektedir.
Üniversite bütçesinde gelirler ağırlıklı olarak Hazine yardımından oluşurken, döner sermaye bütçesindeki gelirler döner sermaye işletmesi üzerinden üretilen mal veya hizmet hasılatından oluşmakta ve üniversite bütçesinden ayrı olarak kendi gelir-gider planlamasıyla yönetilmektedir. Üniversite bütçesinde gelirler kamu hizmetleri için kullanılırken, döner sermaye daha çok kurumun döner sermaye işletme giderleri ve personel ek ödemeleri için kullanılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklama ve düzenlemeler ışığında somut olayda; davacı, mahkeme kararına dayalı olarak başlatılan icra takibi nedeniyle ödemek zorunda kaldığı miktarın tahsili için eldeki davayı açmıştır. Alacak dayanağı ilamın davalısı ... Üniversitesi, davacısı ise dava dışı .... San Tic Ltd. Şti.'dir. Bu davada Üniversite bünyesindeki hastane ve ek binalarının 2010 yılı içinde 20 kişi ile temizlik işine ilişkin 24.11.2009 tarihli sözleşme imzalandığı, bu sözleşme kapsamında yapılan işle ilgili olarak % 5'lik haksız sigorta prim kesintisi yapıldığı belirtilerek, alacak talebinde bulunulmuş ve 8.900,00 TL alacağın dava tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline karar verilmiştir.
İlamın davalısı davacı Üniversite ise de ilama konu alacak 24.11.2009 tarihli sözleşmenin ifasıyla ilgilidir. Bu sözleşmenin tarafları dava dışı şirket ile davacı Üniversite bünyesinde kurulmuş olan Döner Sermaye İşletmesidir. Üniversitenin Döner Sermayesi tarafından bu sözleşme imzalandığına göre bu sözleşmenin uygulanmasından doğduğu anlaşılan rücuya konu ilam nedeniyle ödeme sorumluluğunun da bu Döner Sermaye İşletmesine ait olduğunun kabulü gerekir. Ne var ki, 7.10.2011 tarihli olarak düzenlenen ... Devlet Hastanesinin ... Üniversitesi ile Birlikte Kullanımına İlişkin Protokol ile Üniversitenin ve Hastanenin döner sermayeleri tüm aktif ve pasifleriyle birleştirilmiş olduğundan ödeme sorumluluğu da aktif ve pasiflerin birleştirildiği hastane bünyesinde faaliyetini sürdüren döner sermaye işletmesine geçmiştir.
Davacı Üniversitenin bütçesi ile Üniversite bünyesindeki döner sermaye bütçesi farklı olduğundan Üniversite bütçesinden ilam kapsamında yapılmak zorunda kalınan ödemelerin Döner Sermaye bütçesinden aktarılması gerekir. Üniversite bünyesindeki sözleşmeyi yapan Döner Sermaye İşletmesi asıl sorumlu olup, aktif ve pasiflerle yapılan birleştirme sonucu sorumluluk hastane bünyesinde faaliyet gösteren döner sermaye işletmesine geçmiştir. Ancak döner sermaye işletmesinin tüzel kişiliği olmadığından davalı Bakanlığın pasif husumet ehliyeti bulunmaktadır.
Bu durumda davacı, dayanılan ilama bağlı olarak icra takibi sonucu yaptığı ödemeleri ilama uygunluğu ölçüsünde davalıdan istemekte haklı olup, buna göre toplanan deliller değerlendirilip istenebilecek alacak miktarı belirlenerek işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, deliller yanlış değerlendirilip yazılı şekilde davanın reddine karar verilmiş olması doğru olmamıştır.
Açıklanan nedenlerle kararın bozulması gerekmiştir.
V. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,06.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.