"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2024/428 E., 2025/223 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar, taraf vekillerince temyiz edilmekle kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.
I. DAVA
Davacı vekili; taraflar arasında 10.06.1991 tarihli irtifak hakkı sözleşmesi düzenlendiğini, bu sözleşme ile Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 27.898 m²'lik arazisi üzerinde müvekkili lehine 49 yıl süreli irtifak hakkı kurulduğunu, üzerinde müvekkili tarafından yapılan 40.000 tonluk liman silosu ve müştemilatı bulunduğunu, ancak 27.898 m² olan taşınmazın Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 05.09.2006 tarihli yazısı ile 2.856 m²'lik kısmının Veteriner Sınır Kontrol Noktası inşa edilerek kullanılması amacıyla Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'na terkin edilmesi talimatı verildiğini, sözleşmenin 7. maddesinde "İrtifak Hakkı Bedeli" başlığı altında yapılan düzenlemeye göre yıllık bedelin ilk yıl için 200.000.000 TL olarak belirlendiğini, ikinci ve izleyen yılların ise Maliye ve Gümrük Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından her yıl yayınlanan Devlet İhaleleri Genelgesinde belirtilen artış oranlarının bir önceki yılın irtifak hakkı bedeline eklenmesi suretiyle saptanacağının, ilk üç yıldan sonraki üç yıllın dilimlerin ilk yıl irtifak hakkı bedellerinin yeniden takdir edileceğinin belirlendiğini, ancak bu takdirin neye göre kullanılacağı konusunda herhangi bir açıklama yapılmadığını, 2003 yılı ve buna bağlı olarak izleyen yıllar için belirlenen meblağın fahiş oranda arttırıldığını, 2003 yılı irtifak hakkı bedeli için İzmir 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2003/761 E. sayılı dosyası ile açılan davanın reddedildiğini, söz konusu kararın temyizde bozulduğunu, bozma üzerine yeniden yapılan yargılama sonucu Mahkemenin 2005/521 E., 2007/41 K. sayılı dosyası ile irtifak hakkı bedelinin yıllık 120.000,00 TL olarak tespit edildiğini ve kesinleştiğini, 2004 yılı irtifak hakkı bedeli için İzmir 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2004/352 E. sayılı dosyası ile 2005 yılı irtifak hakkı bedeli için İzmir 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2005/532 E. sayılı dosyası ile dava açıldığını, daha sonra her iki davanın İzmir 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2004/352 Esas sayılı dosyası ile birleştirildiğini, bu dosya ile irtifak hakkı bedelinin 2004 yılı için 132.000,00 TL, 2005 yılı için 145.200,00 TL olarak belirlendiğini ve kararın kesinleştiğini, 20 06... yıllarına ait irtifak bedelleri için de muhtelif mahkemelerde açılan davalarda irtifak hakkı bedellerinin tespit edildiğini, 19.06.2007 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesiyle bir yıldan uzun süreli irtifak hakkı sözleşmelerinde ÜFE oranında artış yapılacağının düzenlendiğini, davalı Kurumun kesinleşmiş mahkeme kararlarına rağmen objektif davranmayarak 2016 yılı için 794.007,12 TL talep ettiğini, söz konusu bu bedelin müvekkili tarafından yasal hakları saklı tutularak 06.02.2017 tarihinde yatırıldığını, ileri sürerek 2016 yılı (26.dönem) irtifak hakkı bedelinin 288.743,54 TL olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili; 2016 yılı irtifak hakkı bedelinin 26.04.2009 tarihli ve 27211 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 324 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin 5. Bedel Artış Oranları başlıklı kısmında "ikinci ve müteakip yıllar ön izin, kullanma izin ve irtifak hakkı bedelleri, cari yıl bedelini Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılması suretiyle hesaplanacaktır" denildiğinden 25. yıl irtifak hakkı bedeli olan 767.824,31 TL'ye bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değişim oranı olan %3,61 uygulanmak suretiyle hesaplanan 26. yıl irtifak hakkı bedelinin 794.007,12 TL olarak hesaplandığını, müvekkili idarenin yaptığı hesaplamaların mevzuata uygun olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 23.02.2021 tarihli kararı ile dava konusu İzmir ili .... ilçesi ... mahallesi 36 53... parsel sayılı taşınmazda 2010, 2011, 2012 yıllarına ait irtifak hakkı bedelleri için İzmir 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/500 Esas, 2013/362 Karar sayılı kesinleşmiş kararıyla hesaplanan tutarlar ve 10.06.2015 tarihinde başlayıp 10.06.2016 tarihinde sona eren 1 yıllık döneme ilişkin irtifak hakkı bedeli için İzmir 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/97 Esas, 2017/577 Karar sayılı kararı hesaplanan 377.267,03 TL tutar göz önünde bulundurularak ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 14/1 maddesinde yer alan "Bir yıldan uzun süreli kira, irtifak hakkı, kullanma izni sözleşmelerinde ikince ve izleyen yıllar bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyat Endeksi oranında arttırılır" hükmü gereğince bilirkişi .... tarafından 2016 yılı irtifak hakkı bedelinin 390.131,84 TL olarak hesaplandığı, düzenlenen bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne İzmir ili ... ilçesi ... mahallesi 36 53... parselde kayıtlı 27.898 m² yüzölçümlü taşınmazın 10/06/2016 - 10/06/2017 dönemi yıllık irtifak hakkı bedelinin 390.131,84 TL olarak tespitine karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince istinaf edilmiştir.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin 01.06.2023 tarihli kararıyla hukuki nitelendirmenin davada ki ileri sürülüş ve dosya kapsamına uygun olarak belirlendiği özellikle 9. dönem, 2. yıl için belirlenen irtifak hakkı bedelinin kesinleşmiş mahkeme kararları ve sözleşme hükümlerinin esas alınması suretiyle hesaplanması karşısında, istinaf talepleriyle sınırlı olarak yapılan incelemede ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun bulunduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının reddine karar verilmiş, karar taraf vekillerince temyiz edilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Dairenin 10.10.2024 tarihli ilamıyla, dava konusu taşınmaza ilişkin 10.06.2015 tarihinde başlayıp 10.06.2016 tarihinde sona eren 1 yıllık döneme (2015 yılı) ilişkin irtifak hakkı bedelinin belirlendiği İzmir Bölge Adliye Mahkemesinin 18.10.2022 tarihli, 2022/994 E., 2022/2012 K. (İlk Derece Mahkemesi İzmir 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/97 E., 2017/577 K.) sayılı kararının temyiz incelemesinde Dairece verilen 29.03.2023 tarihli ve 2023/213 E., 2023/882 K. sayılı ilamla hükme esas alınan bilirkişi raporunun yetersiz olduğu ve yeniden ilamda belirtilen şekilde rapor alınıp 2015 yılı irtifak hakkı bedelinin belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğu, bu itibarla 2015 yılı irtifak hakkı bedeli henüz kesinleşmediğinden yazılı şekilde hüküm tesisinin hatalı olduğu, buna göre İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nin 18.10.2022 tarihli 2022/994 E., 2022/2012 K. sayılı dosyasının kesinleşmesinin beklenmesi, 2015 yılı irtifak hakkı belirlendikten sonra, dava konusu olan dönemin 10.06.2016-10.06.2017 (2016 yılı) irtifak hakkı bedelinin belirlenmesine ilişkin olup, bu dönemin ise 9. dönemin 2. yılı olduğu nazara alınarak ilgili mevzuat uyarınca denetime elverişli bilirkişi heyet raporu alınıp sonucuna uygun hüküm tesisi yoluna gidilmesi gerektiği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak, ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla dava konusu İzmir ili .... ilçesi ... mahallesi 36 53... parsel sayılı taşınmazda 2010, 2011, 2012 yıllarına ait irtifak hakkı bedelleri için İzmir 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/500 Esas, 2013/362 Karar sayılı kesinleşmiş kararıyla hesaplanan tutarlar ve 10.06.2015 tarihinde başlayıp 10.06.2016 tarihinde sona eren 1 yıllık döneme ilişkin irtifak hakkı bedeli için İzmir 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/97 Esas, 2017/577 Karar sayılı kararı hesaplanan 377.267,03 TL tutar göz önünde bulundurularak ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 14/1 maddesinde yer alan "Bir yıldan uzun süreli kira, irtifak hakkı, kullanma izni sözleşmelerinde ikince ve izleyen yıllar bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyat Endeksi oranında arttırılır" hükmü gereğince ve ilk karar sonrası Yargıtay ilamı kapsamında yeniden alınan bilirkişi raporunda tarafından 10.06.20 16... .07.2017 tarihleri arasındaki döneme dair irtifak hakkı bedelinin 442.077,75 TL olarak hesaplandığı, düzenlenen bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olduğu ve bozma ilamıyla uyumlu olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne İzmir ili ... ilçesi ... Mah 36 53... Parselde kayıtlı 27898 m² yüz ölçümlü taşınmazın 10.06.2016-10.06.2017 dönemlerine ait irtifak hakkı bedelinin 442.077,75 TL olduğunun tespitine karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, bilirkişi raporunda belirtilen bedelin, dava dilekçesinde açıklamalı olarak yapılan hesaplamaya uymaması ve fazla hesaplanmış olması nedeniyle yüksek olduğunu ayrıca eski kiracı olunması, kira sözleşmesinin uzun süreli olması nedeniyle, hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğini belirterek kararı temyiz etmiştir.
Davalı vekili, bilirkişi raporunun hatalı olup eksik incelemeye dayandığını. dava konusu 10.06.2016-10.06.2017. dönem (2016 yılı) irtifak hakkı hesabının 25. dönem irtifak hakkı bedeli olan 767.824,31TL'ye Üretici Fiyat Endeksi-bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değişim oranı (%3,61) uygulanmak suretiyle 794.007,12 TL olarak belirlendiğini, müvekkilinin kendisine verilen yetkiyi yasal mevzuat çerçevesinde hakkaniyete uygun olarak kullandığını belirterek kararı temyiz etmiştir.
B. Değerlendirme ve gerekçe
Uyuşmazlık, taraflar arasında 49 yıl süreli irtifak hakkı kurulmasına ilişkin sözleşme gereği ilk 3 yılda bir ödenecek yıllık irtifak hakkı bedelinin belirlenmesinde davalının sözleşmeden doğan takdir hakkını hakkaniyete uygun kullanmadığı iddiasıyla 2016 yılında ödenecek bedelin tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince bozma ilamında gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yapılarak yine o ilamda belirtilen hukuki esaslar gereğince karar verilmiş bulunmasına, bozmanın kapsamı dışında kalarak kesinleşmiş olan yönlere ilişkin ileri sürülen sebeplerin incelenmesinin artık mümkün olmamasına ve özellikle 2015-2016 yılına ait irtifak bedelinin kesinleşen mahkeme kararıyla belirlenmiş olması ile dava konusu 2016-2017 yılının 9. dönemin ikinci yılı olması nedeniyle bilirkişi tarafından sözleşme gereği üretici fiyat endeksine göre arttırım yapılarak tespit edilen tutara hükmedilmesinin yerinde olmasına göre taraf vekillerinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun İlk Derece Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeple;
Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370. maddesi uyarınca ONANMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz karar harcının temyiz eden davacıdan mahallinde alınmasına,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,15.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.