"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/743 E., 2024/824 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Kayseri 12. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2023/338 E., 2024/10 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı; davalı vekili tarafından duruşmalı, temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 13.01.2026 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.
Belli edilen günde gelen davacılar vekili Avukat ... ile davalı vekili Avukat ...'in sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saat 14.00'te Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacılar vekili; müvekkillerinin ... İli Damızlık Koyun Yetiştiricileri Birliğinin asil üyesi olduklarını, Birliğin 12.04.2018 tarihinde olağan Genel Kurul toplantısı yaptığını, toplantıya katılmak üzere ilgili yere gittiklerinde sadece asıl üyelerin oy hakkı olduğu için aday üyelerin oy kullanamayacağı gerekçesi ile olağanüstü güvenlik tedbirleri aldırılmış olan salona giremediklerini ve oy kullanamadıklarını belirterek, kanuna ve sözleşmeye aykırı olarak yapılan 12.04.2018 Genel Kurulun iptali ile birliğe kayyum atanmasına karar verilmesini talep etmişlerdir.
II. CEVAP
Davalı vekili; davacıların asil üye değil aday üye olduklarını, bu nedenle genel kurulda oy kullanma haklarının olmadığını, Birliğin kendi ana sözleşmesine uygun olarak genel kurul kararı almış olduğunu, bu kararında hukuka aykırılık bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; hükme esasa alınan 22.12.2021 tarihli bilirkişi raporundaki tespitlere göre, davacıların asıl üye oldukları, Birlik Yönetim Kurulunun 01.11.2017 tarihli, 181/5 ve 181/6 sayılı Yönetim Kurulu kararları ile Birlik Ana Sözleşmesi'nin 5. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinde "Kendi türünün ülke genelinde ıslah programına dahil olmak ve ıslah programının teknik ve mali yükümlülüklerini yerine getirmek ve/veya soy kütüğü kayıt sistemine dahil olmak" yer alan şartları sağlamadığı gerekçesiyle, Islah Amaçlı Yetiştirici Birlikleri Kurulması ve Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in 9. maddesinin 3. fıkrasında yer alan emredici hükümlere ve usule de uyulmadan asıl üyelik statülerinin aday üyeliğe dönüştürüldüğü, davalı Birliğin 01.11.2017 tarihli ve 181/6 sayılı kararı ile mevcut tüm (asıl) üyelerinin üyelik statüsünün kanun, Yönetmelik ve Ana Sözleşme hükümlerine aykırı olarak ve yine bu şekilde bir üyenin statüsünün düşürülmesine ilişkin Yönetmelik ve Ana Sözleşmenin 9. maddesinde yer alan usule uyulmadan yeniden belirlendiği, bu şekilde usul ve yasaya aykırı olarak alınan Yönetim Kurulu kararı ile yapılan belirleme neticesinde davalı Birliğin mevcut üyelerinden sadece 77 adet üyesinin asıl üye olarak belirlendiği, oysa davalı Birliğin incelenen üye kayıt defterleri uyarınca dava konusu Genel Kurul tarihi olan 12.04.2018 tarihinden 90 gün önce 12.01.2018 tarihine kadar birliğe üye olarak kabul edilen son üyeye ... numarası verildiği, usul ve yasaya aykırı olarak belirlenen 78 üyeden 70'inin katılımıyla gerçekleştirilen genel kurula katılma hakkı olan üyelerin katılımı sağlansaydı oy nisaplarının değişme ihtimalinin bulunduğu, tüm bu nedenlerle dava konusu Genel Kurul toplantısının ve bu toplantıda alınan kararların kanunun emredici hükümlerine aykırı olarak gerçekleştirildiği gerekçesiyle; davanın kabulü ile davalı ... İli Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliğinin 12.04.2018 tarihli Genel Kurulunda alınan Kararların iptaline, davalı Birliğin 05.02.2022 tarihli Genel Kurul kararı ile birliğe yeniden Yönetim Kurulu üyeleri seçildiği anlaşıldığından davacıların kayyım atanması talebi konusuz kaldığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; somut olayın özelliklerine daha uygun olduğu görülen 22.12.2021 tarihli heyet bilirkişi raporundaki tespit ve değerlendirmelere, Mahkemenin kanıtları takdirinde ve hukuki ilişkiyi nitelendirilmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davanın kabulüne dair verilen kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
V. TEMYİZ
A Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; 12.04.2018 tarihinde yapılan Genel Kurulun usule uygun olduğunu, davacıların aday üye statüsünde bulunduklarını, ıslah projesinin ülke çapında olarak değerlendirilmesi gerektiğini, davacıların asil üye şartlarını taşımadıklarını, ara karara uygun oluşturulmayan bilirkişi heyetinin ayrıca yeterli şartları taşımadığını, yapılan işlemlerin usul ve kanuna uygun bulunduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davalı Birliğin 12.04.2018 tarihli Genel Kurulunun iptali ile Birliğe kayyım atanması istemine ilişkindir.
Eldeki davada öncelikle ... İli Damızlık Koyun Keçi Yetiştiriciler Birliği Ana Sözleşmesi'ndeki (Ana Sözleşme) hükümlerin incelenmesi gerekmektedir.
Dava dosyası içinde yer alan Ana Sözleşmenin "Birlik Üyelik Şekli" başlıklı 4. maddesinde;
"(1) Birlik üyeleri şunlardır:
a)Asıl üye: Asgari 25 baş anaç koyun ve /veya keçiye sahip kendi türünün ıslah programına ve/veya soy kütüğü sistemlerine dâhil olan gerçek veya tüzel kişi yetiştiricileri,
b) Aday üye: Ön soy kütüğü sistemine kayıtlı, 25 başın altında anaç koyun ve /veya keçiye ya da asıl üye olmaksızın birlik imkânlarından kısıtlı olarak yararlanmak isteyen gerçek veya tüzel kişi yetiştiricileri ifade eder.
(2) Aday üyelerin, talep etmeleri ve asıl üyelik şartlarına haiz olması halinde yönetim kurulu bunları asıl üye olarak kabul etmek zorundadır.",
"Üyelik şartları" başlıklı 5. maddesinde;
"(1) Birlik, asıl ve aday üyelerden oluşur.
(2) Birliğe asıl üyelikte aşağıdaki şartlar aranır:
a)Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak,
b)Asgari 25 baş anaç koyun ve /veya keçiye sahip olmak,
c)Kendi türünün ülke genelinde ıslah programına dahil olmak ve ıslah programının teknik ve mali yükümlülüklerini yerine getirmek ve/veya soy kütüğü kayıt sistemlerine dâhil olmak.
ç)İşletmesi aynı il hudutları içinde bulunmak,
d)Fiilen ıslaha esas olmak üzere verim kayıtlarını tutmak veya Bakanlık tarafından uygulanan ıslah programlarını yürütüyor olmak,
e)Islah programlarıyla ve/veya soy kütüğü sistemleri ile ilgili görev ve sorumlulukları kabul etmek,
f) Genel kurul tarafından belirlenmiş olan üye giriş aidatını ve yıllık aidatını ödemek,
(3) Birliğe aday üyelikte aşağıdaki şartlar aranır:
a)Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak,
b)Koyun-keçi türünden müştereken 25 başın altında, koyun -keçiye sahip olmak veya yeterli sayıda koyun-keçiye sahip olmakla birlikte asıl üye olmaksızın birlik imkânlarından kısıtlı olarak yararlanmak istemek.
c)Koyun-keçi türünde sürü kayıt sistemine, kayıtlı olmak,
ç)Aldığı hizmetlerin karşılığı olan mali yükümlülüklerini yerine getirmek,
d)İşletmesi aynı il hudutları içinde olmak.
(4)Asıl üyeler, birlik genel kuruluna katılma ve oy kullanma hakkına sahiptir. Birliğin tüm hizmetlerinden ayrıcalıklı ve öncelikli olarak yararlanırlar.
(5)Aday üyelerin birlik genel kuruluna katılma ve oy kullanma hakları yoktur. Aday üyeler, yalnızca birlikten almış oldukları hizmetlerin bedelini ödemekle yükümlü olup, asıl üyeler için belirlenen ücretlerden az olmamak kaydıyla bu hizmetlerden yararlanabilirler.
(6)Anasözleşmedeki yükümlülükleri bütün hak ve ödevleri ile birlikte kabul ettiğine dair dilekçe vermiş olmak.
(7) Ülke genelinde ıslah programı ve/veya soy kütüğü kayıt sistemi bulunmayan türlerde kurulan birliklere üyeliklerde, ikinci fıkranın (c) bendinde belirtilen şartlar aranmaz. Ancak bu fıkra kapsamındaki yetiştiricilerin asıl üye olabilmesi için koyun-keçi türünde sürü kayıt sistemine, kayıtlı olması gerekir.",
"Birlik üyeliğinden çıkarılma ve hesaplaşma" başlıklı 9. maddesinde,
"(1) Birlik üyeleri, bu anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle üyelikten çıkarılamaz. Bu hükme aykırı hareket edenler hakkında 67. madde hükümleri doğrultusunda işlem yapılır.
(2) Aşağıdaki hâllerde yetiştiriciler üyelikten çıkarılır:
a) Kanunda ve bu anasözleşmede düzenlenen üyelik şartlarını kaybetmiş olmak.
b) Islah programı kapsamında, şahsına kullanım için tahsis edilmiş olan genetik materyalleri, yazılı olarak uyarılmasına rağmen kullanmamak veya kullandırmamak,
c) Islah faaliyetleri ile ilgili olarak birlik veya birlik personelinin yürütmesi gereken çalışmaları engellemek, işletmesinde çalışılmasına yazılı olarak uyarılmasına rağmen izin vermemek.
ç) Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına, yazılı olarak uyarılmasına rağmen uymamak,
d) Giriş aidatını ve/veya yıllık aidatı ya da varsa yükümlü olduğu hizmet bedelini, dört ay içerisinde yazılı olarak yapılan iki uyarıya rağmen ödememek.
(3) Asıl üyenin, Kanunda ve bu anasözleşmede düzenlenen üyelik şartlarını kaybetmesi hâlinde, bu durumun yönetim kurulunca tespit edilmesinden itibaren üyelik şartlarını yeniden sağlayabilmesi için bu üyeye dört ay süre verilir. Bu sürenin sonunda asıl üyelik şartlarının sağlanamaması halinde üyenin statüsü, asıl üyelikten aday üyeliğe düşürülür. Bu hüküm, madde kapsamında yer alan 2. fıkranın (b)bendindeki koşulu kapsamaz.
(4) Üyelikten çıkarılmaya, yönetim kurulunca karar verilir. Çıkarılma kararı gerekçeleriyle birlikte, yönetim kurulu karar defteri ve üyelik defterine yazılır. Yönetim kurulunun çıkarılma kararının onaylı örneği çıkarılan üyeye tebliğ edilmek üzere, on gün içinde notere tevdi edilir. Üye, üç ay içerisinde çıkarılmaya ilişkin kararla ilgili olarak genel kurula itirazda bulunabilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazıyla yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine dava açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı dava hakkı saklıdır. Üç aylık süre içinde hakkında genel kurula itiraz edilmeyen veya iptali için dava açılmayan çıkarılma kararı kesinleşir. Çıkarılmasına karar verilen üye, itirazının görüşüldüğü genel kurulda kendisiyle ilgili oylamada oy kullanamaz.
(5) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen üyelerin hak ve yükümlülükleri çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
(6) Birlik üyeliğinden düşen, üyelikten çıkan ve çıkarılan yetiştiriciler, birliğin mal varlığından herhangi bir hak iddia edemez. Ancak varsa ödemiş oldukları giriş aidatları üyenin birliğe olan borçlarına mahsup edildikten sonra kalan kısmı üyeye üç ay içerisinde iade edilir. Üyelikten düşen, çıkan ve çıkarılan yetiştiricilerin üyelik dönemlerine ait zararlardan dolayı oluşan sorumluluğu ortadan kalkmaz.",
"Birlik Genel Kurulu" başlıklı 23. maddesinde;
"(1) Genel kurul, birliği temsil eden en yetkili organdır.
(2) Birlik genel kuruluna, genel kurul tarihinden en az doksan gün önce birliğe asıl üye olan ve birliğe karşı yükümlülüklerini yerine getiren asıl üyeler katılabilir.
(3) Genel kurula katılan her asıl üyenin bir oy hakkı vardır ve gerçek kişiler vekâleten oy kullanamazlar.
(4) Asıl üye olarak genel kurula katılacak tüzel kişi (şirket veya üretici örgütü) temsilcileri, temsil etmeye yetkili olduklarına dair belgeyi ibraz etmek zorundadırlar.
(5) Genel kurul aşağıdaki şekillerde toplanır:
a) Olağan genel kurul,
b) Olağanüstü genel kurul."
"Olağan genel kurul toplantısı" başlıklı 25. maddesinde;
" (1 )Yönetim kurulunun daveti üzerine olağan genel kurul toplantısının dört yılda bir, mali toplantının ise iki yılda bir, en geç Nisan ayının sonuna kadar birliğin bulunduğu il merkezinde yapılması zorunludur. Olağan genel kurul toplantısının yapılacağı mekân ve gerekli fiziki donanım, asıl üye sayısı dikkate alınarak belirlenir. Aday üyeler genel kurula katılamaz ve oy kullanamaz. Genel kurul, asıl üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır. Genel kurulda toplantı için gerekli çoğunluk sağlanamadığı takdirde, çoğunluk aranmaksızın, en erken yedi en geç otuz gün içerisinde ikinci toplantı yapılır. Toplantıda, gündem maddeleri ayrı ayrı görüşülerek oylanır ve karara bağlanır.",
"Çağırma şekli ve gündem" başlıklı 27. maddesi;
" (1) Genel kurul, yönetim kurulu tarafından, toplantının günü, saati, yeri ve gündemi belirtilmek üzere genel kurulun yapılacağı tarihten otuz gün önce toplantı ilanı ve gündemi il düzeyinde yayımlanan yerel bir gazetede, yok ise ulusal bir gazetede ilan edilir. Ayrıca Birliğin internet sayfası var ise, buradan da ilan edilir. Bunun yanında tebligata elverişli bir elektronik adres veya iletişim numarası vererek bu adrese tebligat yapılmasını isteyen asıl üyeye, elektronik yolla tebligat yapılabilir. Bu şekildeki elektronik tebligatlarda, genel kurulun tarih, saat, yer ve gündeminin ilan edildiği gazetenin adı ve tarihi bildirilir. veya imza karşılığı elden toplantı çağrısı ilanını da verebilir. Bu ilanda, ilk toplantıda çoğunluğun sağlanamaması halinde ikinci toplantının yeri ve tarihi de belirtilir. Bu süre ilk toplantı tarihinden en az yedi en çok otuz günü geçemez.
Toplantı tarihinden otuz gün önceden başlamak üzere, toplantı sonuçlanana kadar toplantı ilanı, gündem ve hazır bulunanlar listesi birlik merkezinde, varsa şube ve irtibat bürolarında askıya çıkarılır.
(2) Anasözleşmenin değiştirilmesi söz konusu ise yapılacak ilanda değiştirilecek madde numaralarının yazılması ile yetinilir.
(3) İlanın bir örneği toplantıdan en az on beş gün önce valiliğe gönderilir. Toplantı için gözlemci olarak Bakanlık temsilcisi görevlendirilmesi talep edilir. Bakanlık temsilcisine, Bakanlıkça tespit edilecek ücret ödenir. İl müdürlükleri, bildirilen gün ve yerde temsilci bulundurulmasını sağlar. Genel kurul kararlarını içeren tutanaklar ile toplantıya katılanların listesi Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanır. Bakanlık temsilcisi genel kurulda, Kanuna, Yönetmeliğe ve bu anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü genel kurul tutanağına geçirtir ve ayrıca keyfiyeti temsilci raporunda belirtir. Temsilciler, toplantının kanunlara, yönetmeliğe, bu anasözleşmeye ve gündeme göre yürütülmesini gözetim ile görevlidirler.
(4) Usulüne uygun müracaat yapıldığı hâlde, Bakanlık temsilcisi toplantıya gelmez ise toplantı icrasını temin etmek üzere, bir saat beklenir. Bakanlık temsilcisi bu sürenin sonunda da gelmez ise mahallin mülki amirine haber verilmesini müteakip toplantı yeter sayısının bulunduğunun tespiti ile toplantıya katılan asıl üyelerden birisinin nezaretinde toplantı yapılır. Bu durum yönetim kurulu veya denetleme kurulunca bir tutanakla belirlenir.
(5) Genel kurulda gündemde olmayan hususlar görüşülemez. Ancak genel kurul toplantısında hazır bulunmaları şartı ile birliğe kayıtlı asıl üyelerin en az 1/10'unun başkanlık divanının oluşumundan sonra gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce yazılı ve imzalı teklifte bulunmaları hâlinde, hesap tetkik komisyonunun seçilmesi, bilanço incelemesinin ve ibranın geriye bırakılması, çıkarılan üyeler hakkında karar alınması, genel kurulun yeni bir toplantıya çağrılması ve kanun, anasözleşme ve iyi niyet esasları ile genel kurul kararlarına aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali, yönetim ve denetleme kurulu üyelerinin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi ile ilgili hususlar, toplantıya katılanların salt çoğunluğunun kabulü ile gündeme alınır. Genel kurulda yönetim ve denetleme kurulunun ibra edilmemesi veya bilanço, gelir-gider tablolarının onaylanmaması durumunda gündemde olmasa dahi hesap tektik komisyonu seçilir.
(6) Asıl üyelerin en az 1/10'u tarafından genel kurul toplantısından en az yirmi gün önce yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.",
32. maddesinin 3. fıkrasında;
" Birliğin aday üyeleri genel kurulda oy kullanamazlar." ,
"Kararların bozulması" başlıklı 35. maddesinde;
"(1) Aşağıda belirtilen kimseler; Kanuna, Yönetmeliğe, bu ana sözleşmeye ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiasıyla genel kurul kararları aleyhine toplantıyı takip eden günden başlamak üzere otuz gün içerisinde birlik merkezinin bulunduğu yerin asliye hukuk mahkemesine başvurabilir:
a) Toplantıda hazır bulunup da kararlara katılmayarak karşı görüşlerini tutanağa geçirten veya oyunu kullanmasına haksız olarak izin verilmeyen ya da toplantı çağrısının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ edilmediğini veya genel kurul toplantısına katılmaya yetkili olmayan kimselerin karara katılmış bulunduklarını iddia eden asıl üyeler,
b) Yönetim kurulu,
c) Kararların yerine getirilmesi yönetim kurulu üyeleri ile denetleme kurulu üyelerinin şahsi sorumluluklarını gerektirdiğinde bu üyelerden her biri.
(2) Genel kurul kararları aleyhine dava açıldığı hususu ve duruşma günleri, yönetim kurulu tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde ilan olunur." şeklinde düzenlemeler bulunmaktadır.
08.04.2011 tarihli Islah Amaçlı Hayvan Yetiştirici Birliklerinin Kurulması ve Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin (Yönetmelik) 11/2 madde hükmü (26.08.2016 tarihli Yönetmelik'in 14/2. maddesi) gereğince; birlik genel kuruluna genel kurul tarihinden en az 90 gün önce birliğe asıl üye olan ve birliğe karşı yükümlülüklerini yerine getiren üyelerin katılabileceği, 5. maddesinin 5. bendinde ise "Ülke genelinde ıslah programı ve/veya soy kütüğü kayıt sistemi bulunmayan türlerde kurulan birliklere üyeliklerde, ikinci fıkranın (b) bendinde belirtilen şartlar aranmaz." denilerek "b) Kendi türünün ülke genelinde ıslah programına dahil olmak ve ıslah programının teknik ve mali yükümlülüklerini yerine getirmek ve/veya soy kütüğü kayıt sistemlerine dahil olmak." hususunun asıl üyelik şartı için aranmayacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik'in, "Birlik Üyeliğinden Çıkarılma" başlıklı 9. maddesi;
"(1) Birlik üyeleri, bu Yönetmelikte açıkça gösterilmeyen sebeplerle üyelikten çıkarılamaz. Bu hükme aykırı hareket edenler hakkında 92 nci madde hükümleri doğrultusunda işlem yapılır.
(2) Aşağıdaki hâllerde yetiştiriciler üyelikten çıkarılır:
a) Kanunda ve bu Yönetmelikte düzenlenen üyelik şartlarını kaybetmiş olmak.
b) Islah programı kapsamında, şahsına kullanım için tahsis edilmiş olan genetik materyalleri, yazılı olarak uyarılmasına rağmen kullanmamak veya kullandırmamak.
c) Islah faaliyetleri ile ilgili olarak birlik veya birlik personelinin yürütmesi gereken çalışmaları engellemek, işletmesinde çalışılmasına yazılı olarak uyarılmasına rağmen izin vermemek.
ç) Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına, yazılı olarak uyarılmasına rağmen uymamak.
d) Giriş aidatını ve/veya yıllık aidatı ya da varsa yükümlü olduğu hizmet bedelini, yazılı olarak uyarılmasına rağmen ödememek.
(3) Asıl üyenin, Kanunda ve bu Yönetmelikte düzenlenen üyelik şartlarını kaybetmesi hâlinde, bu durumun yönetim kurulunca tespit edilmesinden itibaren üyelik şartlarını yeniden sağlayabilmesi için bu üyeye dört ay süre verilir. Bu sürenin sonunda asıl üyelik şartlarının sağlanamaması halinde üyenin statüsü, asıl üyelikten aday üyeliğe düşürülür.
(4) Üyelikten çıkarılmaya, yönetim kurulunca karar verilir. Çıkarılma kararı, gerekçeleriyle birlikte yönetim kurulu karar defteri ve üyelik defterine yazılır. Yönetim kurulunun çıkarılma kararının onaylı örneği çıkarılan üyeye tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilir. Üye, üç ay içerisinde çıkarılmaya ilişkin kararla ilgili olarak genel kurula itirazda bulunabilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazıyla yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine dava açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı dava hakkı saklıdır. Üç aylık süre içinde hakkında genel kurula itiraz edilmeyen veya iptali için dava açılmayan çıkarılma kararı kesinleşir. Çıkarılmasına karar verilen üye, itirazının görüşüldüğü genel kurulda kendisiyle ilgili oylamada oy kullanamaz.
(5) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen üyelerin hak ve yükümlülükleri çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
(6) Birlik üyeliğinden düşen, üyelikten çıkan ve çıkarılan yetiştiriciler, birliğin mal varlığından herhangi bir hak iddia edemez. Ancak varsa ödemiş oldukları giriş aidatları üyenin birliğe olan borçlarına mahsup edildikten sonra kalan kısmı üyeye üç ay içerisinde iade edilir. Üyelikten düşen, çıkan ve çıkarılan yetiştiricilerin üyelik dönemlerine ait zararlardan dolayı oluşan sorumluluğu ortadan kalkmaz." hükümlerini içermektedir.
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün 28.05.2018 tarihli yazısıyla; "Daha önce birliğe 06.04.2018 tarihli yazının tebliğ edildiği ve bu yazılarda Ülke Genelinde bir ıslah Programı olarak değerlendirilmediğinin açıkça dile getirilmesi, .... İlinde küçükbaş hayvanlar için üye kaydına esas teşkil edecek bir soy kütüğü kayıt sistemi tutulmadığının anlaşılmış olmasına karşın, Birlik Ana Sözleşmesinin 5. maddesinin 2. fıkrasının c bendinde belirtilen şartın aranmayacağı yönündeki aynı maddenin 7. fıkrasını göz ardı etmek suretiyle; 01.11.20 17... nolu yönetim kurulu kararıyla halk elinde küçükbaş hayvan ıslah projesi kapsamında olmayan bütün üyelerin aday üye statüsüne geçirilmesi yönünde karar alınması ve bu karara dayanılarak 12.04.2018 tarihinde hazirun listesine kayıtlı 78 üyeden 70 üyenin katılımı ile genel kurul toplantısı yapılmasının, ana sözleşmeye ve ana sözleşmenin gereği gibi uygulanması yönündeki Bakanlık talimatlarına açıkça aykırılık teşkil ettiği, Bu nedenle "Ülke genelinde ıslah programı ve/veya soy kütüğü kayıt sistemi bulunmayan türlerde kurulan birliklere üyeliklerde,ikinci fıkranın b bendinde belirtilen şartlar aranmaz...Yani asıl üye yedek üye ayrımı yapılmaksızın" Bakanlık talimatlarına uyularak bu yanlışlığın 45 gün içerisinde giderilmesi aksi takdirde işlem yapılacağı ve birlik yönetiminin görevden uzaklaştırılacağı" belirtilmiştir.
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün yukarıda bahsedilen 06.04.2018 tarihli yazısında ise;"..Bazı birliklerin ise, yalnızca Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünce uygulanan ''Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islah Ülkesel'' kapsamında ki üyeleri asıl üye kabul ederek hazirun listesi oluşturduklarını ve bu hazirun listeleri ile genel kurul toplantısı yapmak istedikleri belirtilmektedir. Yukarıda belirtilen her iki konuyla ilgili olarak, Bakanlığımız Hukuk Müşavirliği ve Hayvancılık Genel Müdürlüğü'nün görüşlerine başvurulmuş olup alınan cevabi yazılar Ek'te gönderilmektedir. Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Ülkesel Projesi ile ilgili olarak ekte gönderilen Hayvancılık Genel Müdürlüğü'nün 23.03.20 17... 2 sayılı görüş yazısında da belirtildiği üzere anılan projenin süreli bir proje temelli olduğu, yetiştirme ve verim kayıtlarının hangi seviye ve metotlar dahilinde tutulduğunun bilinmemesi nedeniyle, bu projenin ülke genelinde bir ıslah projesi olmadığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle koyun-keçi türünde kurulan ıslah amaçlı yetiştirici birliklerinde, asıl üyelik için birlik anasözleşmesinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile 5. maddesinin 2. fıkrasının (c), (d), (e) bentleri ve aday üyelik için 4. maddesinin (b) bendi ile 5. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan hükümlerinde uygulanmaya başlanmadığı birliklerde koyun keçi türünde müştereken 25 baş anaç koyun ve/veya keçiye sahip olan üyelik şartlarına haiz bütün yetiştiricilerin Birliğe karşı yükümlülüklerini yerine getirmeleri şartıyla, genel kurul toplantısına katılma ve oy kullanma hakkına haiz olduğu mütalaa edilmiştir....Bu talimatlara uymayan birlik yöneticileri hakkında 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 10/E maddesi hükümlerine göre işlem tesis edileceğinin bildirilmesi....'' şeklindedir.
Davalının da savunmasında dayandığı üzere, "Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Projeleri" konusunda Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü'nün iptali istenen Genel Kuruldan sonraki tarihte 06.03.2020, 11.05.2020, 05.06.2020 tarihli yazılarında ise, projelerin ülkesel bazlı olduğu şeklinde farklı görüş bildirildiği anlaşılmış olup, bu hususta görüş ayrılığı olduğu ortadadır.
Ne var ki, esasa ilişkin olarak davacıların asıl ve aday üye şartlarını taşıyıp taşımadıklarının tespit edilmesinden önce, asıl üyelikten aday üye statüsüne düşürülmelerindeki usulün, Ana Sözleşmeye, ilgili Kanun ve Yönetmeliklere uygun olup olmadığının kararda tartışılması gerekmektedir.
Birlik Yönetim Kurulunun 01.11.2017 tarihli kararı ile davacıların, " 5- Birliğimiz kuruluş belgesinin 2. bölüm üyelik şekli ve üyelik işlemleri başlıklı 5. madde 2. fıkra c bendinde " Kendi türünün ülke genelinde ıslah programına dahil olmak ve ıslah programının teknik ve mali yükümlülüklerini yerine getirmek ve/ veya soy kütüğü kayıt sistemine dahil olmak" maddesine istinaden ASIL üyelerin belirlenmesine,
6-Halk elinde Islah projesindeki sayfa devamındaki üye no adı soyadı yazılı 77 üyelerimizin ASIL üye olarak, geriye kalan üyelerin aday üye olarak belirlenmesine, " şeklinde karar verilerek, davacıların aday üye olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
Ana Sözleşmenin 9. maddesinde açıklandığı üzere; asıl üyenin, Kanunda ve ana sözleşmede düzenlenen üyelik şartlarını kaybetmesi hâlinde, bu durumun yönetim kurulunca tespit edilmesinden itibaren üyelik şartlarını yeniden sağlayabilmesi için bu üyeye dört ay süre verileceği, bu sürenin sonunda asıl üyelik şartlarının sağlanamaması halinde üyenin statüsünün, asıl üyelikten aday üyeliğe düşürüleceği, yönetim kurulunun çıkarılma kararının onaylı örneğinin, çıkarılan üyeye tebliğ edilmek üzere, on gün içinde notere tevdi edileceği, üyenin üç ay içerisinde çıkarılmaya ilişkin kararla ilgili olarak genel kurula itirazda bulunabileceği, bu itirazın, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazıyla yapılacağı, genel kurula itiraz edildiği takdirde yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine dava açılamayacağı, itiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı dava açma hakkının saklı olduğu, üç aylık süre içinde hakkında genel kurula itiraz edilmeyen veya iptali için dava açılmayan çıkarılma kararının kesinleşeceği, haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen üyelerin hak ve yükümlülüklerinin çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam edeceği anlaşılmaktadır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinde; davalı Birlik tarafından, açıklanan usule uyulmadan davacılara dava ve itiraz hakkı tanınmadan aday üye olarak belirlenmesine karar verildiği belirlenmiştir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, somut uyuşmazlık incelendiğinde; davacıların asıl üyelikten aday üyeliğe Yönetmelikte ve Ana Sözleşmede belirlenen usule uyulmadan düşürüldükleri, aday üyelerin genel kurulda oy hakkına sahip olmamaları nedeniyle Genel Kurula katılamayan davacıların oy kullanma haklarının haksız olarak ellerinden alındığının anlaşılmasına göre, usule uygun yapılmayan 12.04.2018 tarihli Genel Kurulun iptaline karar verilmiş olması usul ve kanuna uygun bulunduğundan davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,
40.000,00 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin davalıdan alınıp davacılara verilmesine,
Aşağıda yazılı bakiye temyiz karar harcının temyiz edene yükletilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,13.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.