"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:
Sair temyiz itirazları yerinde değil ise de;
Borçlu icra mahkemesine yaptığı başvuru ile; ilamda ziynet eşyasının aynen iadesi aksi halde ilamda belirlenmiş olan 33.000,00 TL'nin ödenmesine karar verilmiş olmasına karşın alacaklı tarafın ilama aykırı olarak aynen iadenin mümkün olmaması halinde İİK'nın 24/3. maddesi gereğince para alacağının hesaplanmasını istemesinin hatalı olduğunu ileri sürerek örnek 2 icra emrinin iptalini aksi halde aynen iadesi mümkün olmayan altınların ilam doğrultusunda belirlenen değer üzerinden dosya hesabının yapılması talebinin reddine dair 03.09.2024 tarihli kararın kaldırılmasını talep ettiği, İlk Derece Mahkemesince, şikayetin kabulü ile takibin iptaline karar verildiği, kararın alacaklı tarafından istinaf edildiği ve Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği görülmüştür.
Alacaklı ... vekili tarafından borçlu ... aleyhine başlatılan ilamlı icra takibine dayanak Bandırma Aile Mahkemesi 26.12.2023 T. ve 2022/347 E. ve 2023/1305 K. sayılı ilamında; “…Ziynet Alacağı Davası Yönünden;
1-Davalı-birleşen davacının ziynet eşyalarının iadesine ilişkin talebinin KISMEN KABUL KISMEN REDDİ İLE; kuyumcu bilirkişi tarafından düzenlenen 02/02/2023 tarihli raporda belirtilen,
-8 adet 98 gram ağırlığında 22 ayar bilezik (83.006,00 TL)
-3 adet 37 gram ağırlığında 14 ayar bilezik (20.017,00 TL)
-7 adet yarım altın (20.748,00 TL)
-51 adet çeyrek altın (75.582,00 TL)
-3 adet yarım gram altın (1.275,00 TL) olmak üzere yukarıda ayrıntısı belirtilen ziynet eşyalarının aynen iadesine, aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde 6100 sayılı HMK'nın 26. maddesindeki taleple bağlılık ilkesi uyarınca 33.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davacı- birleşen davalıdan alınarak davalı-birleşen davacıya verilmesine " karar verildiği, alacaklının takip talebi üzerine düzenlenen (2) örnek nolu icra emrinde ziynet eşyalarının parantez() içinde TL karşılığına yer verilmişse de ziynet eşyaların
aynen iadesine, aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde altınlar için İİK'nın 24/3. maddesi gereği hesaplanacak değerinin takip tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile borçludan tahsilinin talep edildiği, örnek 4-5 icra emrinde ise yargılama giderinin tahsili isteminde bulunduğu, icra emrinin borçlu vekiline 19.02.2024 tarihinde tebliğ edildiği görülmektedir.
Teslimine hükmolunan taşınır malın değeri ilamda yazılı değilse; alacaklı (davacı), dava dilekçesinde (talep sonucunda) yalnız taşınır malın teslimine karar verilmesini istemiş (bulunamazsa, bedelinin tahsili talebi ile terditli dava açmamış) ise, mahkeme, yalnız taşınır malın teslimine karar verebilir, bulunamazsa bedelinin tahsiline de (yani terditli hüküm) veremez (6100 sayılı HMK m. 26). Terditli dava açılmamış olması nedeniyle, ilamda yalnız taşınır malın teslimine karar verilmiş olması hâlinde, malın değeri mahkemenin görevi ve harç (ve vekâlet ücreti) hesaplanması için ilamda gösterilmiş olsa bile, taşınır malın değeri (İİK m. 24/4. anlamında) ilamda yazılı sayılamaz. Buna göre, teslimine hükmolunan malın değeri ilamda (hüküm fıkrasında) yazılı değilse, bakılır; eğer alacaklı ile borçlu taşınır malın değeri üzerinde anlaşırlarsa, borçlu, bu anlaşılan miktar parayı ödemek suretiyle (teslim) borcundan kurtulur. Eğer, alacaklı ile borçlu taşınır malın (ilamda yazılı olmayan) değeri üzerinde bir anlaşmaya varamazlarsa, yani bu değer ihtilaflı ise, o zaman taşınır malın değeri icra müdürü tarafından takdir olunur. İcra müdürü, taşınır malın değerini haczin yapıldığı tarihteki rayice göre takdir eder (m. 24/5, c. 3). İcra müdürü, taşınır malın değerini takdir ederken, malın değerini borsa veya ticaret odalarından, bu kuruluşların bulunmadığı yerlerde, kendisi tarafından seçilecek bilirkişiden sorar ve alacağı cevaba göre taşınır malın değerini belirler (m. 24/5) ve bu bedeli bir muhtıra ile borçludan ister. İlgililerin (özellikle alacaklı ve borçlunun) icra müdürünün değer takdirine ve muhtıra tebliğine karşı icra mahkemesine şikâyet hakları vardır (m. 24/4) (Kuru, s. 960-962).
İlamda yazılı olan taşınır mal (veya misli) borçlunun elinde bulunamazsa, taşınır mal (teslim) borcu para borcuna dönüşür ve borçlu taşınır malın yukarıdaki esaslara göre tespit edilen değerini borçlanmış sayılır. Borçlu bu parayı icra dairesine ödemekle yükümlüdür. Borçlu bu parayı rızası ile ödemezse, ayrıca bir hükme ve icra emrine gerek kalmaksızın borçlunun bu borcu karşılamaya yetecek miktarda malı haczedilir; bu mallar satılarak bedelinden alacaklı tatmin edilir (m. 24/4). İİK’nın 24. maddesinin 4. fıkrasının 2. cümlesinde "ayrıca icra emri tebliğine (ve dolayısıyla hükme) hacet kalmaksızın" denildiğinden, m. 24/4. hükmüne göre malın bedelini (doğrudan doğruya) talep etme hak ve yetkisi bulunan alacaklının, taşınır malın değeri için borçluya karşı alacak davası açmakta hukukî yararı yoktur (Kuru, s. 962). İİK’nın 24. maddesinin 4. fıkrasındaki “taşınır malın değeri ilamda yazılı olmadığı” düzenlemesi anlamında ilamda ziynet eşyalarına ilişkin değerlerin yazılı olduğunun kabul edilebilmesi için "taşınır malın aynen teslimine, bulunamazsa bedeli olan şu kadar liranın ödenmesine" şeklinde terditli bir hüküm kurulması gerekir. Ancak takip dayanağı ilamda sadece aynen iadeye hükmedilmiş olup, bulunamadığı takdirde ne kadar lira bedelin tahsil edileceğine hükmedilmemiş, terditli bir hüküm kurulmamıştır. İlamda gösterilen değerler ise harcın hesaplanması için gösterildiğinden taşınır malın değeri ilamda yazılı sayılamaz. İlamda harcın hesaplanabilmesi için gösterilen değerlerin ziynet eşyalarının başına yazılmış olması da, mahkemenin verdiği kararı değiştirmez.
İİK’nın 24. maddesinin Millet Meclisi Adalet Komisyonu gerekçesinde belirtilen “Hüküm fıkrasında sarahaten belirtilmiş olan değer”den kasıt, hüküm fıkrasında "borçlunun elinde bulunan falan taşınır malın teslimine, bulunamazsa bedeli olan şu kadar liranın ödenmesine" şeklinde terditli bir hüküm kurularak bedele de hükmedilmiş olması demektir.
İİK’nın 24 . maddesinin 4. fıkrasının 2. cümlesinde açıkça belirtildiği üzere “Taşınır malın değeri, ilamda yazılı olmadığı veya ihtilaflı bulunduğu takdirde, icra memuru tarafından haczin yapıldığı tarihteki rayice göre takdir olunur.” Bu durumda icra dairesince ziynet eşyalarının değeri haczin yapıldığı tarihteki rayice göre tespit edilmelidir. (Yarg. HGK 15.06.2021 tarih ve 2017/8-1678 E.-2021/757 K.)
Somut olayda, takip dayanağı ilamda ziynet eşyalarının aynen iadesine, aynen iade mümkün olmazsa 33.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine dair terditli hüküm kurulmuş olup, ziynet alacağının ilamda değerinin belirtildiğinin kabulü gerekir.
O halde, mahkemece, Örnek 2 icra emrinde ziynet eşyalarının aynen iadesine mümkün olmaması halinde "İİK’nın 24/3. gereğince hesaplanacak para alacağı üzerinden" ibaresi çıkarılarak yerine "İİK'nın 24/4. maddesi gereğince ilamda yazılı değerin" borçludan istenmesine şeklinde şikayetin kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir.
SONUÇ :
Alacaklının temyiz itirazlarının Kısmen kabulü ile 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/1. maddesi uyarınca, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 15.10.2025 T. ve 2024/2550 E., 2025/1912 K. sayılı kararının (KALDIRILMASINA),
Bandırma İcra Hukuk Mahkemesinin 24.10.2024 T. ve 2024/269 E., 2024/245 K. sayılı kararının (BOZULMASINA), peşin alınan harcın istek halinde ilgiliye iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 27.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.