"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2575 E., 2025/1098 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul 19. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/617 E., 2023/185 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili, davacının davalı işveren yanında 11.06.2001-20.04.20 06... .06.2006 - 20.02.2012 tarihlerinde satış pazarlama pozisyonunda çalıştığını, her satıştan %20 komisyon aldığını ancak çalışmasının Kuruma bildirilmediğini belirterek, Kuruma bildirilmeyen sürelerde hizmet akdiyle çalıştığının tespitini talep etmiştir.
II.CEVAP
1.Davalı işveren vekili, davalı şirketin kapıdan kitap ve muhtelif eğitim ürünleri satışı işiyle iştigal
ettiğini, sigortalı olarak çalışan personelin yanı sıra davacı gibi komisyon bedeli karşılığında şirketten aldığı ürünleri satan kişilerin de bulunduğunu, davacının dava konusu dönemde başka firma ve şahıslar adına da satışlar yaptığını, .....Elektronik San. ve Tic. A.Ş. unvanlı şirket adına İngilizce eğitim seti satışı yaptığını, ilgili firma
tarafından davacıya 2 adet Fiat Doblo marka araç tahsis edildiği ve davacının yanında eleman dahi çalıştırarak ilgili
firma personeli Korhan Celasun denetiminde kendi nam ve hesabına iş yaptığını, ... numaralı posta çeki hesabı tespit edildiğini, posta çeki hesabını açarken meslek bilgisi olarak serbest meslek çalışanı olduğunu beyan ettiğini, 12.06.2006 tarihinden
önceki döneme ilişkin iddialarının 5 yıllık hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.
2.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, fiili çalışmanın yöntemince ispatlanması gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacının ...Basın Yayın Organizasyon ve Gıda San. Tic. A.Ş. unvanlı ve ....05 sicil numaralı iş yerinden prime esas kazanç alt sınırı altında kalmadan asgari ücretle; 15.06.2006 - 31.12.2006 tarihleri arasında 196 gün, günlük 17,70-TL. kazançla,
01.01.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 180 gün, günlük 18,75-TL. kazançla,
01.07.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında 180 gün, günlük 19,50-TL. kazançla,
01.01.2008 - 30.06.2008 tarihleri arasında 180 gün, günlük 20,28-TL. kazançla,
01.07.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında 180 gün, günlük 21,29-TL. kazançla,
01.01.2009 - 30.06.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 22,20-TL. kazançla,
01.07.2009 - 31.12.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 23,10-TL. kazançla,
01.01.2010 - 30.06.2010 tarihleri arasında 180 gün, günlük 24,30-TL. kazançla,
01.07.2010 - 31.12.2010 tarihleri arasında 180 gün, günlük 25,35-TL. kazançla,
01.01.2011 - 30.06.2011 tarihleri arasında 180 gün, günlük 26,55-TL. kazançla,
01.07.2011 - 31.12.2011 tarihleri arasında 180 gün, günlük 27,90-TL. kazançla,
01.01.2012 - 20.02.2012 tarihleri arasında 50 gün, günlük 29,55-TL. kazançla,
olmak üzere toplam 2046 gün süre ile hizmet akdine bağlı sigortalı olarak çalıştığının tespitine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine karar verilmiştir.
IV.İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 11.06.2001 - 20.04.2006 tarihlerine ilişkin istemin hak düşürücü süre nedeniyle reddine, 15.06.2006-20.02.2012 tarihleri arasındaki dönem yönünden davalı şirketten temin edilen ürünlerin şirketten verilen araçlar ile satış yapılacak bölgelere götürülmek suretiyle gün boyu iş yeri dışında çalışıldığı, satılan kitap bedellerinin tahsilatı üzerinden prim ödemesi şeklinde hizmet verildiği kabul edilerek hüküm kurulmasının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, istinaf başvurusunda bulunan taraf ve HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleri dikkate alınarak yapılan istinaf incelemesine göre, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nun 353/1-b.1 bendi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davalı işveren vekili temyizinde; davacının bir dönem davalı şirketten aldığı ürünleri komisyon karşılığı müşterilere sattığını, taraflar arasındaki ilişkinin bundan ibaret olup bu ilişkinin 2010 yılında sona erdiğini, çalışmanın ispat edilemediğini, aralarında iş ilişkisi bulunmadığını, eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
2.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, fiili çalışmanın ispat edilemediğini, eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanun'un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın iş yerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.
4.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, 11.06.2001-20.04.20 06... .06.2006 - 20.02.2012 tarihlerinde satış pazarlama pozisyonunda çalıştığını, her satıştan %20 komisyon aldığını ancak çalışmasının Kuruma bildirilmediğini belirterek hizmetlerinin tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiş ise de fiili çalışma olgusu tam olarak ortaya konulamadığından hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
5.Somut olayda, davacının sigorta hizmet cetvelinde, 11.06.2001 - 20.04.20 06... .06.2006 - 20.02.2012 tarihlerinde sigorta bildirimi bulunmadığı, 02.05.2006-12.06.2006 tarihlerinde dava dışı ... sicil sayılı ...nşaat Turizm San. Tic. Ltd. Şti unvanlı iş yerinden bildiriminin bulunduğu, ... sicil sayılı "...'' adresinde bulunan ...Basın Yayın Organizasyon ve Gıda San. Tic. A.Ş. unvanlı davalı iş yerinin 01.06.1979 tarihinden itibaren Kanun kapsamında olduğu, mahiyetinin kitap satışı olduğu, talep edilen döneme ilişkin bordronun Kuruma verildiği, bir kısım tanıkların dinlendiği, fakat davacının çalışma süresinin ve çalışma şeklinin açıklığa kavuşturulamadığı anlaşılmakla Mahkemece ihtilaf konusu dönemde kayıtlı dinlenmeyen bordro tanıklarının davacının çalışması, süresi ve yapılan işin niteliği yönünden ayrıntılı beyanları alınmalı, komşu işyerleri, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek, tespit edilebilenler dinlenmeli böylelikle toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgili davalıya iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.