"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2381 E., 2023/3062 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 16. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/193 E., 2022/231 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 25.05.20 07... .04.2010 tarihleri arasında davalı ... nezdinde geçen çalışmasının tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde davacının müvekkiline ait işyerinde çalışması olmadığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın kabulü ile 2...6 TC Kimlik, 3...5 sigorta sicil numaralı ...’ün; Kurumda 1261926 035 sicil sayılı dosyada işlem gören ... adına tescilli davalı işyerinde 25.05.2007-15.04.2010 tarihleri arasında hizmet akdine istinaden, asgari ücretle, kesintisiz ve tam süreli olarak toplam 1042 gün çalıştığı, 162 günlük çalışmasının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirildiğinin, 880 günlük çalışmasının ise bildirilmediğinin tespitine" karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili, davacının, davalı yanında çalıştığına ilişkin tanık beyanları dışında herhangi bir delilin olmadığını, tanık beyanlarının davacının yönlendirmesi neticesinde ve birbirleri ile çelişen ifadelerde bulunduklarını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili, salt tanık beyanları ile karar verildiğini, uzun süreli bir çalışmaya ilişkin bilginin tanıkların hafızasında eksiksiz ve tam olarak tutabilmelerinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davanın kamu düzenine ilişkin olduğunu ve yazılı delil ile ispatın gerektiğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının 25.05.2007- 15.04.2010 tarihleri arasında davalı işveren yanında aralıksız çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunu'nun 79/ 10... sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal Haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
Dosya kapsamından, davacının 25.05.2007-05.11.2007 tarihleri arasında çalışmalarının ... sicil numaralı davalı ... unvanlı iş yerinden Kuruma bildirildiği, bordro tanıklarınca davacının tespit istemine konu tarih aralığında davalı iş yerinde çalıştığının ifade edildiği, ancak mahkemece dinlenen bordro tanıklarının hizmet cetvellerinde özellikle kış dönemine denk gelen aralık,ocak,şubat aylarında sigortalılar adına hizmet bildirimi bulunmadığının görüldüğü, yine bir kısım bordro tanıklarınca iş yerinde kesintisiz ve sürekli çalışma yapıldığı beyan edildiği halde, bir kısım bordo tanıklarının işin mahiyeti gereği sezonluk çalışıldığı, işlerin az olduğu dönemlerde iş yerinin genelinde bulunan işçilerin neredeyse tamamıyla birlikte ücretsiz izne çıktıkları ve bu dönemlerde ücret de almadıklarının beyan edildiği, tanık beyanları arasındaki çelişkinin giderilmediği anlaşılmaktadır.
Mahkemece, tespiti istenen dönemin tamamına ilişkin dönem bordroları celbedilerek, bordolarda aralık, ocak, şubat aylarında çalışma kaydı bulunan sigortalı varsa bunlardan davacının anılan dönemde de çalışmaya devam edip etmediği sorulmalı, davacı isticvap edilerek çalışmanın kesintisiz olup olmadığı, kış dönemlerinde sezon nedeniyle ara verip vermediği açıklattırılmalı, tanık beyanları arasında işyerinde sezonluk çalışma olup olmadığı konusundaki çelişki giderilerek toplanan deliller bir arada değerlendirilip oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
19.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.