"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1872 E., 2024/1966 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Trabzon 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/377 E., 2023/100 K.
Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ile ilaç bedelinin Kurumca karşılanması davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; Trabzon 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde 2021/1-84 Karar sayılı cinsiyet düzeltilmesi istemli görülen davada Mahkemece TMK'nın 40/1. maddesindeki şartlar oluştuğundan bahisle cinsiyet değişikliği ameliyatı izin talebinin kabulüne karar verildiğini ve kararın kesinleştiğini, bunun üzerine SGK'ya tedavi masraflarının karşılanması için yazı yazıldığını ancak SGK'nın taleplerini "meme oluşturulması vs." operasyonları yönünden reddetmiş olup kabulünün mümkün olmadığını, söz konusu operasyonların davacının ruh ve beden sağlığı açısından gerekli olup SGK tarafından karşılanması gerektiğini, davacı tarafından talep edilen ameliyatın estetik amaçlı olmayıp kişinin beden ve ruh sağlığı açısından bir gereklilik olduğunu, diğer cinsiyet değiştirme ameliyatlarının devamı niteliğinde olan meme operasyonunun davacının kadın dış görünümüne sahip olabilmesi için son derece önemli olduğunu, talep edilen operasyonların SGK tarafından karşılanmaması durumunda davacının kadın fenotipine tam olarak sahip olamayacağını ve insan haklarının ihlal edileceğini belirterek davalı Kurum işleminin iptaline, davaya konu meme büyümesi/ oluşturulması/yapılması ve mammoplasti ameliyat ve operasyonların diğer cinsiyet değiştirme ameliyatlarının devamı niteliğinde görülerek ve SGK tarafından karşılanan ameliyatlar listesine alınmasına karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum işleminin yerinde olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ...Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 7. İhtisas Kurulundan davacının cinsiyet değiştirme sonucu mamoplasti ameliyat ve operasyonunun zorunlu olup olmadığı, estetik amaçlı olup olmadığı yönünde rapor düzenlenmesi istenilmiş olup düzenlenen 27.02.2023 tarih ve 939 sayılı rapor ile davacı hakkında düzenlenen adli ve tıbbi belgelerin değerlendirilmesinde 2014 yılından itibaren ...Üniversitesi Tıp Fakültesi ... Hastanesinde transeksüalizm tanısı ile takip edildiği ve hormon tedavisi aldığı, memenin sekonder seks organı olarak kabul edilmekle meme protez ameliyatlarının, 18 yaşını doldurmuş kadınların küçük memelerinin büyütülmesi, meme gelişimi olmayan kadınlarda meme görünümü oluşturulması ve meme kanser cerrahisi sonrası memesi alından kadınlarda rekonstrüktik amacıyla kişinin isteğine bağlı olarak yapılan ameliyatlardan olduğu, yapılan ameliyatın daha çok estetik amaçlı yapılan bir ameliyat olduğu, yine aynı şekilde cinsiyet değiştirme amacıyla kişiye mamoplasti ameliyatının yapılabileceği, yapılacak ameliyatın endikasyonu ve tekniğinde belirgin fark bulunmadığı, cinsiyet değiştirecek kişilerde de memenin sekonder seks karakteri olarak değerlendirildiğinin bildirildiği, buna göre bu ameliyatın kişinin isteğine bağlı olarak yapılan ve daha çok estetik amaçlı olduğu, mamoplasti ameliyatının cinsiyet değiştirme operasyonunun zorunlu bir devamı niteliğinde olmadığı, söz konusu operasyonun SGK tarafından karşılanması yönünde davacının talebinin davalı Kurum tarafından reddedilmesine yönelik işlemin uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili açısından meme oluşturulması vb. operasyonları SGK tarafından karşılanan cinsiyet değiştirme ameliyatlarının devamı niteliğinde olduğunu, müvekkilinin kadın dış görünümüne sahip olabilmesi için yapılması gereken meme operasyonlarının estetik amaçlı değil müvekkili için bir zorunluluk olduğunu, müvekkili hakkında ...Tıp Fakültesi ... Hastanesine sevki yapılarak hastane tarafından düzenlenen 14.01.2021 tarih ve 16757 sayılı rapora göre "transseksüel yapıda olduğu, üreme yeteneğinden sürekli olarak yoksun bulunduğu ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğu" tıbbi kanaatine varıldığını, kadın görünümüne sahip olan trans bireyin kadın görünümünü tamamlayan göğüslerinin olmamasının insan hakkı ihlali olduğunu, Dünya Sağlık Örgütü tarafından; kişinin talep etmiş olduğu augmentasyon mamoplasti (meme büyütme) ameliyatının estetik amaçlı olmayıp, kişinin beden ve ruh sağlığı açısından bir gereklilik olduğu" kanaatine varıldığını, AİHM, cinsiyet değiştirmenin bireyler için bir hak olduğunu ifade eden çok sayıda karar verdiğini, trans bireyler için meme operasyonları kişinin ruh ve beden sağlığı açısından bir gereklilik olduğunu belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ...Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 7. İhtisas Kurulunun 27.02.2023 tarih ve 939 sayılı raporu gözönünde bulundurulduğunda mamoplasti ameliyatının cinsiyet değiştirme operasyonunun zorunlu bir devamı niteliğinde olmadığı, davacı, beden ve ruh sağlığı açısından bu ameliyatın yapılması gerektiğini ispat edemediği, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacı tarafın istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili dilekçesinde özetle; kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi talebiyle temyiz yoluna başvurulduğu anlaşılmıştır.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali ile tedavi giderinin Kurum tarafından karşılanması istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinin birinci fıkrası ile 3 70... . maddeleri ile 5510 sayılı Kanunu'nun 63 ve devamı madde hükümleridir.
3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Temyiz yoluna başvuru harcının ve aşağıda yazılı alınmayan temyiz harcının temyiz eden ilgiliden alınmasına,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
19.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.