"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1569 E., 2024/1944 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sarıkamış 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2016/655 E., 2018/904 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
-K A R A R-
Dava, kadastro öncesi nedene dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.
Kadastro sonucu ... ili, ... ilçesi, ... köyü çalışma alanında bulunan 1 09... parsel sayılı taşınmaz; tapu kaydı, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği, satış ve hibe nedeniyle ... adına tespit ve tescil edilmiştir.
Davacı Hazine vekili; 1 09... parsel sayılı taşınmazın Toprak Tevzi Komisyonu çalışması sırasında 1681 parsel numarası ile sınırlandırıldığını, ancak 1681 parsel sayılı taşınmazın evveliyatının 483 sayılı Hazine parseli olduğunu, bu şekilde tablendikatifte Hazine adına kayıtlı iken, şartları oluşmadığı halde ifraz edilerek şahıs adına kayıtlandığı iddiasıyla dava açmış, çekişmeli taşınmazın tapu kaydının iptali ile Hazine adına tescilini talep etmiştir.
Davalı vekili davanın reddini savunmuştur.
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 2006 yılında yapılan kadastroda tevzi çalışmalarında oluşturulan parsellerden kabaca yararlanıldığı, bilirkişilerce toprak Tevzi Komisyon çalışmaları sonucu oluşan 480, 4 81... numaralı tevzi parsellerinin dava konusu taşınmaza uyduğu, 4 80... numaralı parsellerin tapu kayıtlarının dosya arasına alındığı, 481 numaralı parsele ilişkin tapu kaydı oluşmadığı, 4 80... numaralı tevzi parsellerinin 18.11.1969 tarihinde şahıslar adına tapuya kaydedildiği, fen ve ... mühendisi bilirkişilerin raporunda (A) harfi ile gösterilen alanın taşlık görünümünde olduğu ve ziraat bilirkişilerinin heyet raporunda da bu kısmın ham toprak vasfında olduğu belirtilmişse de 4 80... parsel numaralı taşınmazlar şahıslar adına tapuya tescil edildiklerinden, ayrıca bu parsellerin hemen bitişiğindeki 479 numaralı parsel de yine aynı şekilde şahıs adına kayıtlı bulunduğundan Maliye Hazinesinin bu taşınmazlara ilişkin bir hakkının olmadığı, bilirkişi raporunda (A) harfi ile gösterilen kısmın dayanak tapu kayıtları kapsamında kaldığı, taşınmazın geri kalan kısmı üzerinde de bir bütün halinde nizasız ve fasılasız eklemeli zilyetliğin halihazırda devam ederek çayır otunun biçildiği, ziraat bilirkişilerinin raporunda da dava konusu taşınmazın çayır vasfında olduğunun belirtildiği, dayanak tapu kayıtlarının şahıslar adına oluştuğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, kararın davacı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesince delillerin takdirinde usul ve yasaya aykırılık görülmediği, dava konusu taşınmazın şahıs tapusu kapsamında kaldığı ve davacı Hazinenin dava konusu taşınmaz üzerinde tapuya dayalı bir üstün hakkının bulunmadığı gerekçesi ile davacı Hazine vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Ne var ki; Mahkemece yazılı gerekçe ile hüküm kurulmuş ise de çekişmeli taşınmazın bulunduğu bölgede Toprak Tevzi çalışmaları sırasında yapılan işlemlere ilişkin belirtmelik tutanakları, tablendikatif listesi ve ilgili tüm evrak eksiksiz olarak getirtilmemiş, fen bilirkişisinden denetime elverişli şekilde tevzi paftası ile kadastro paftasını çakıştırır rapor alınmamış, davalı açısından usulünce senetsiz araştırması yapılmamış, komşuda davalı parseller olmasına rağmen bu husus değerlendirilmemiş, hava fotoğrafı incelemesine göre taşınmazın kullanılmadığı açıklanmasına ve ziraat bilirkişisi raporuna göre de dava konusu taşınmazın (A) ile gösterilen bölümünün ham toprak vasfında, dik eğimli, taşlık olduğu ve üzerinde hayvanların otlayarak faydalanabileceği koyun yumağı adı verilen bitkilerin olduğu belirtilmesine rağmen eksik ve yetersiz araştırma ile sonuca gidilmiştir.
Hal böyle olunca; sağlıklı bir sonuca varılabilmesi için Mahkemece öncelikle dava konusu taşınmaza ve çekişmeli taşınmaza komşu parsellere ait ait belirtmelik tutanakları ve tablendikatif listeleri ile tevzi paftaları eksiksiz olarak getirtilmeli, ... Genel Müdürlüğü WEB sitesinin hava fotoğrafı sorgulama sayfasına girilerek dava konusu taşınmazın bulunduğu köyü kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafları bulunduğu araştırılmalı ve denetimin sağlanması bakımından ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmalı, toprak tevzi çalışmalarından ve tespit tarihinden 15-20-25 yıl öncesine ait (bulunmadığı taktirde bulunan tüm hava fotoğrafları getirtilerek) stereoskopik hava fotoğraflarının en az üç tanesi tarihleri açıkça yazılmak suretiyle ... Genel Müdürlüğünden getirilmeli, bundan sonra mahallinde elverdiğince yaşlı (taşınmazların tespitine esas tapu kayıtlarının oluşumundan öncesini bilebilecek yaşta), tarafsız ve yöreyi iyi bilen şahıslar arasından seçilecek aynı köy ve komşu köyler halkından ayrı ayrı üçer kişilik yerel bilirkişi kurulu, taraf tanıkları, daha önceki keşfe katılmamış 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu, jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişisi ve fen bilirkişinin katılımıyla yeniden keşif yapılmalı, keşifte yerel bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın öncesinin ne olduğu, kimden kime kaldığı, zilyetliğin ne zaman başladığı, taşınmazın kim tarafından ne zamandan beri kullanıldığı, kamu orta malı niteliğinde mera, yaylak gibi yerlerden olup olmadığı, meradan sökülerek elde edilip edilmediği hususlarında maddi olaylara dayalı bilgi alınmalı, çekişmeli taşınmazın belirtmelik tutanağı ve ilgili kayıtlar mahalli bilirkişiler aracılığı ile zemine uygulanarak kapsamları belirlenmeli; keşifte alınan beyanlar komşu parsellerin tutanak ve dayanağı kayıtlar ile denetlenmeli; ziraat bilirkişi kurulundan çekişmeli taşınmazın komşu taşınmazlarla karşılaştırmalı şekilde önceki ve mevcut niteliğini, toprak yapısını, eğimini, bitki deseni ve kullanım durumunu, mera vasfında olup olmadığını, üzerinde meraya özgü bitkiler bulunup bulunmadığını, komşu taşınmazlarla arasında ayırıcı unsur bulunup bulunmadığını ve komşu parseller ile nasıl ayrıldığını açıklayıp tarımsal niteliğini belirten, taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı; jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişisine dosya arasına alınacak ve dosyada bulunan hava fotoğraflarından taşınmazı kapsayan hava fotoğrafları üzerinde stereoskop aletiyle inceleme yaptırılarak dava konusu taşınmazın önceki ve şimdiki niteliğinin ne olduğunu, arazinin ekonomik amaca uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle kullanılıp kullanılmadığını, kullanımın hangi tarihten itibaren olduğunu, kullanıma ara verilip verilmediğini, taşınmazda kullanım sınırlarının oluşup oluşmadığını, mera vasfında olup olmadığını, imar-ihya tamamlanmış ise hangi tarihte tamamlandığını ve üzerindeki zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğünü belirtir şekilde rapor alınmalı; fen bilirkişisinden keşif ve uygulamayı izleyip denetlemeye olanak verir, kadastro paftası ve toprak tevzi komisyonu paftasını çakıştırmalı şekilde gösteren, denetime elverişli ayrıntılı rapor ve kroki istenmeli; 3402 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca, davalı ile murisi ve bayii adına aynı çalışma alanı içerisinde kayıtsız ve belgesizden başkaca taşınmaz mal tespit ya da tescil edilip edilmediği Tapu Müdürlüğü ve Kadastro Müdürlüğü ile Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürlüğünden sorulmalı, belirtilen şekilde yapılan uygulama sonunda toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Mahkemece açıklanan hususlar gözardı edilerek ve eksik inceleme ile yetinilerek yazılı şekilde hüküm tesisi doğru değildir.
Davacı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının açıklanan nedenden ötürü kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Davacı Hazine harçtan muaf olduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, Dosyanın İlk Derece Sarıkamış 1. Asliye Hukuk Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 26.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.