"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/949 E., 2025/651 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: ...Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/941 E., 2022/1117 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
- K A R A R -
Dava, kadastro öncesi hukuki nedene dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.
Dava konusu ... ili, ...ilçesi, ...köyü 1 13... parsel sayılı taşınmazın 350,81 m² yüz ölçümünde “çalılık” vasfı ile Hazine adına tespit edildiği ve kadastro tespitinin 18.03.2011 tarihinde kesinleştiği; ...adına tescil edilen 1 11... parsel yönünden ise dosyanın tefrik edildiği anlaşılmaktadır.
Davacı vekili; 1 13... parsel sayılı taşınmazın haksız ve hukuka aykırı şekilde Hazine adına, 1 11... parsel sayılı taşınmazın ise ...adına tapuya kayıt ve tescil edildiğini, dava konusu taşınmazların davacı ...’ın murisi Cemal Taştan tarafından uzun yıllar malik sıfatıyla kullanıldığını, murisin ölümünden sonra da davacı ve annesi tarafından kullanılmaya devam edildiğini, halen de davacının kullanımında bulunduğunu ileri sürerek dava konusu taşınmazların davacı adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Hazine tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.
İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dava konusu 1 13... parsel sayılı taşınmazın uzun yıllardır kültür arazisi niteliğinde bulunduğu, imar ve ihyasının tamamlandığı, davacı ve murisinin taşınmaz üzerinde yirmi yılı aşkın süredir nizasız fasılasız ve malik sıfatıyla zilyet olduklarının bilirkişi raporları, mahalli bilirkişi beyanları ve keşif bulguları ile sabit olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesince yapılan araştırma ve incelemenin hüküm kurmaya elverişli olduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporlarının denetime açık bulunduğu, taşınmazın niteliğinin hava fotoğrafları ve yerinde yapılan keşif ile tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirlendiği, istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı gerekçesiyle davalı Hazine vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Ne var ki; Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporları ile yapılan araştırma ve incelemenin karar vermeye yeterli ve elverişli olduğu söylenemez. Şöyle ki; dava konusu taşınmazın kadastro tespitinde “çalılık” vasfı ile Hazine adına tespit edildiği gözetildiğinde, taşınmazın imar ve ihyasının hangi tarihte tamamlandığının kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi zorunludur. Dosya kapsamındaki mevcut bilirkişi raporlarında imar ve ihyanın tamamlandığı tarih açık, net ve denetlenebilir şekilde ortaya konulmamıştır. Öte yandan, Mahkemece tek kişilik ziraat bilirkişi raporu ile yetinilmiş olup ziraat alanında uzman üç kişilik bilirkişi kurulundan denetime elverişli, ayrıntılı ve bilimsel esaslara uygun rapor alınmamıştır. Özellikle taşınmazın niteliği, hangi tarihten itibaren tarımsal kullanım vasfı kazandığı, imar ve ihyanın ne zaman tamamlandığı ve bu tarihten sonra kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine ilişkin sürenin dolup dolmadığı hususlarının uzman bilirkişiler aracılığıyla açıklığa kavuşturulması gerekir. Bunun yanında, kadastro tutanaklarında adı geçen ...n komşu taşınmazına ilişkin tapu kayıtları ile dayanak belgeler de dosya arasına getirtilip değerlendirilmemiştir. Her ne kadar Mahkemece ...tanık olarak dinlenilmiş ise de anılan tapu tedavül kayıtlarının dava konusu taşınmazın sınırları, zilyetlik durumu ve kullanım biçiminin belirlenmesi bakımından önem taşıdığı açıktır.
O halde; Mahkemece, kadastro tutanaklarında adı geçen ...n komşu taşınmazına ilişkin tapu kayıtları ile dayanak belgeleri, tespitlerine esas alınan kayıt ve belgeler varsa bu kayıt ve belgelerin tüm tesis ve tedavülleri ile varsa haritalarının, davalı iseler davanın taraflarını, iddia ve savunmaların nelerden ibaret oludğunu ve yargılamanın aşamasını gösteren inceleme tutanaklarının, davalar sonuçlanmış ve kesinleşmiş ise mahkeme ilamları ile varsa Yargıtay ilamlarının örneklerinin, söz konusu mahkeme ilamlarında hükme esas alınan kayıt ve belgeler mevcutsa söz konusu kayıt ve belgelerin tüm tesis ve tedavülleri ile varsa haritalarının getirtilmesi gerekir.
Dosya bu şekilde keşfe hazır hale getirildikten sonra mahallinde yerel bilirkişiler, tespit bilirkişileri, taraf tanıkları, 3 kişilik ziraat mühendislerinden oluşan bilirkişi kurulu ve fen/harita bilirkişisinin katılımı ile yeniden keşif yapılmalıdır.
Keşif sırasında yerel bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın evveliyatının ne olduğu, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olup olmadığı, ilk olarak kim tarafından hangi tarihte kullanılmaya başlandığı, taşınmaz imar-ihyaya muhtaç yerlerden ise imar-ihyasına ne zaman başlandığı ve imar-ihyanın ne zaman tamamlandığı, taşınmaz üzerindeki zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğü, zilyetliğin kimden kime hangi tarihte ve hangi hukuki yolla intikal ettiği hususları ayrıntılı olarak sorulup maddi olaylara dayalı olarak bilgi alınmalı, yerel bilirkişiler ve tanıkların beyanları arasında doğabilecek çelişkilerin gerektiğinde yüzleştirme yapılarak giderilmesine çalışılmalı, öte yandan tespite aykırı sonuca ulaşılması halinde tespit bilirkişileri tanık sıfatıyla dinlenilerek aykırılıklar giderilmeli; ziraat mühendisi bilirkişi kurulundan taşınmazın evveliyatının ne olduğu, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olup olmadığı, toprak yapısı ve niteliği, zirai durumu, üzerinde sürdürülen zilyetliğin şekli ve süresi, taşınmazın/taşınmazların üzerindeki bitki örtüsü, evveliyatı itibari ile imar-ihyaya muhtaç yerlerden ise imar-ihyanın başladığı ve tamamlandığı tarihi bildirir ve çekişmeli taşınmazın dava konusu edilmeyen bölümleriyle komşu parseller karşısındaki durumunu açıklar nitelikte ve taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş renkli fotoğraflarını da içerir, somut verilere ve bilimsel esaslara dayanan ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı, bu kapsamda taşınmaz üzerinde ağaç bulunması halinde bu ağaçların yaşları, cinsi ve dağılımının gösterilmesi istenilmeli, imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığı, imar-ihyaya muhtaç yerlerden ise imar-ihyaya ne zaman başlanıldığının ve tamamlandığının, bir diğer ifade ile taşınmazın ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılmalı; fen bilirkişisinden keşfi takibe ve bilirkişi ve tanık sözlerini denetlemeye imkan verir krokili rapor alınmalı; Mahkeme hakiminin, taşınmazların konumuna, niteliğine ve çevre parsellerle karşılaştırılmalı olarak fiziksel özelliklerine ilişkin gözlemi keşif tutanağına aynen yansıtılmalı; mahalli/tespit bilirkişi ve tanık sözleri bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan söz konusu bilirkişi raporlarıyla denetlenmelidir.
Yukarıda değinilen hususlar göz ardı edilip eksik inceleme ve uygulama ile yetinilerek yazılı şekilde hüküm tesisi doğru değildir.
Davalı Hazine vekilinin değinilen yönlerden yerinde görülen temyiz itirazlarının kabulü ile, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Temyiz eden davalı Hazine harçtan muaf bulunduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 02.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.