"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1755 E., 2024/1932 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sarıkamış 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2016/567 E., 2019/361 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı Hazine vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiş, davalı vekilinin temyiz talebi ek kararla reddedilmiş olmakla; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
-KARAR-
Dava, kadastro öncesi nedene dayalı tapu iptali ve tescili isteğine ilişkindir.
Kadastro sonucu ... ili, ... ilçesi, ... Köyü çalışma alanında bulunan 1 11... parsel sayılı taşınmaz; tapu kaydı, 3402 sayılı Kanun’un 46. maddesindeki koşulların oluştuğu gerekçesi, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği ve hibe nedeniyle ... adına tespit ve tescil edildikten sonra intikalen ... ve müşterekleri adına kayıtlanmıştır.
Davacı Hazine vekili; 1 11... parsel sayılı taşınmazın Toprak Tevzi Komisyonu çalışması sırasında 1637-1638 parsel numarası ile sınırlandırıldığını, 1638 parsel sayılı taşınmazın Hazine adına kayıtlandığı, tablendikatif listesi dikkate alınmadan kadastro tespiti sırasında davalı adına tespit ve tescil edildiği iddiasıyla dava açmış, çekişmeli taşınmazın tapu kaydının iptali ile Hazine adına tescilini talep etmiştir.
Davalılar, davanın reddini savunmuştur.
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; fen bilirkişisinin raporuna göre 16 37... numaralı tevzi parsellerinin bu yere mevkisi itibariyle ve şeklen uyduğu, tülen uymadığı, harita mühendisi bilirkişinin raporuna göre çakıştırması yapılan hava fotoğraflarından 1955 yılında dava konusu taşınmaz üzerinde kullanımın olmadığı, ... numaralı tevzi parselinin 18.11.1969 tarihinde Hazine adına tapu siciline kaydedildiği, ... numaralı tevzi parselinin ise yine aynı tarihte ... adına tapu siciline kaydedildiği, her ne kadar mahalli bilirkişilerce taşınmazın eskilerden beri çayır olarak kullanıldığı belirtilmişse de ziraat bilirkişilerinin raporuna göre fen bilirkişisi raporunda "B" harfiyle gösterilen alan dışında kalan kısımların mera özelliği taşıdığının belirtilmiş olduğu; krokide "B" harfi ile gösterilen kısım dışında arazinin çok dik eğimli olduğu, kumlu-taşlı ve işlenmemiş yapıda bulunduğu, bitki örtüsü olarak yüzeyinde koyun yumağı ve geven gibi mera bitkilerinin yer aldığı, sınırında bulunan mera ile belirgin sınırlarının olmadığı, bu kısımların mera ile bütünlük arz ettiği, öncesi mera olan bir yerin zilyetlik ile de kazanılamayacağı, Toprak Tevzi Komisyon çalışmaları sonucu oluşan ... numaralı toprak tevzi parselinin 18.11.1969 tarihinde ... adına tapuya tescil edildiği, her ne kadar birebir çakıştırma yapılamamışsa da bahsi geçen tapu kaydı ve ziraat bilirkişisinin raporunda "B" alanının çayır vasfında olduğu, bu alan yönünden davacı Hazinenin bir hakkının bulunmadığı, taşınmazın geri kalan kısmı yönünden ise arazinin niteliği itibariyle etrafındaki mera ile birlikte bir bütünlük oluşturduğu, özel mülkiyete konu yapılması durumunda ise mera bütünlüğünün bozulmasına yol açacağı gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, 1 11... parsel sayılı taşınmazın tapu kaydının iptali ile taşınmaz içerisinde fen bilirkişisi raporunda "B" harfi ile gösterilen kısmın dışında kalan yerin mera olarak sınırlandırılarak özel siciline yazılmasına, "B" harfi ile gösterilen 4230,54m²'lik yerin aynı ada parsel numarası ile aynı hisse oranlarında davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmiş, kararın davacı Hazine vekili ve davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesince delillerin takdirinde usul ve yasaya aykırılık görülmediği, dava konusu taşınmaza ilişkin davanın reddine karar verilen ve fen bilirkişisi raporunda "B" harfi ile gösterilen kısmın miktar itibariyle şahıs tapusu kapsamında kaldığı ve davacı Hazinenin bu kısım üzerinde tapuya dayalı bir üstün hakkının bulunmadığı gerekçesi ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
Ne var ki; Mahkemece yazılı gerekçe ile hüküm kurulmuş ise de temyize konu bilirkişi raporunda B harfi ile gösterilen çekişmeli taşınmazın bulunduğu bölgede Toprak Tevzi çalışmaları sırasında yapılan işlemlere ilişkin belirtmelik tutanakları, tablendikatif listesi ve ilgili tüm evrak eksiksiz olarak getirtilmemiş, fen bilirkişisinden denetime elverişli şekilde tevzi paftası ile kadastro paftasını çakıştırır rapor alınmamış, davalılar açısından usulünce senetsiz araştırması yapılmamış,çekişmeli taşınmazın sınırında mera parseli olmasına rağmen usulünce mera araştırması yapılmamış, Mahkeme gözleminde taşınmaz üzerinde mera bitkileri bulunduğu belirtilmesine rağmen bu husus gözardı edilmiş, ziraat bilirkişisinden dava konusu taşınmazın mera parselinden ve taşınmazın bilirkişi raporunda A, C ve D harfleri ile gösterilen bölümlerinden ne şekilde ayrıldığını açıklayan ve taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş denetime elverişli şekilde rapor alınmamıştır.
Hal böyle olunca; sağlıklı bir sonuca varılabilmesi için Mahkemece öncelikle dava konusu taşınmaza ve çekişmeli taşınmaza komşu parsellere ait ait belirtmelik tutanakları ve tablendikatif listeleri ile tevzi paftaları eksiksiz olarak getirtilmeli, ... Genel Müdürlüğü WEB sitesinin hava fotoğrafı sorgulama sayfasına girilerek dava konusu taşınmazın bulunduğu köyü kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafları bulunduğu araştırılmalı ve denetimin sağlanması bakımından ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmalı, toprak tevzi çalışmalarından ve tespit tarihinden 15-20-25 yıl öncesine ait (bulunmadığı taktirde bulunan tüm hava fotoğrafları getirtilerek) stereoskopik hava fotoğraflarının en az üç tanesi tarihleri açıkça yazılmak suretiyle ... Genel Müdürlüğünden getirilmeli, bundan sonra mahallinde elverdiğince yaşlı (taşınmazların tespitine esas tapu kayıtlarının oluşumundan öncesini bilebilecek yaşta), tarafsız ve yöreyi iyi bilen şahıslar arasından seçilecek aynı köy ve komşu köyler halkından ayrı ayrı üçer kişilik yerel bilirkişi kurulu, taraf tanıkları, daha önceki keşfe katılmamış 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu, jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişisi ve fen bilirkişinin katılımıyla yeniden keşif yapılmalı, keşifte yerel bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın öncesinin ne olduğu, kimden kime kaldığı, zilyetliğin ne zaman başladığı, taşınmazın kim tarafından ne zamandan beri kullanıldığı, kamu orta malı niteliğinde mera, yaylak gibi yerlerden olup olmadığı, meradan sökülerek elde edilip edilmediği hususlarında maddi olaylara dayalı bilgi alınmalı, çekişmeli taşınmazın belirtmelik tutanağı ve ilgili kayıtlar mahalli bilirkişiler aracılığı ile zemine uygulanarak kapsamları belirlenmeli; keşifte alınan beyanlar komşu parsellerin tutanak ve dayanağı kayıtlar ile denetlenmeli; ziraat bilirkişi kurulundan çekişmeli taşınmazı komşu taşınmazlarla karşılaştırmalı şekilde önceki ve mevcut niteliğini, toprak yapısını, eğimini, bitki deseni ve kullanım durumunu mera vasfında olup-olmadığını, üzerinde meraya özgü bitkiler bulunup bulunmadığını, komşu taşınmazlarla arasında ayırıcı unsur bulunup bulunmadığını ve komşu parseller ile nasıl ayrıldığını açıklayıp tarımsal niteliğini belirten, taşınmazın değişik yönlerden ve özellikle komşu mera parseli ile müşterek sınırının bulunduğu bölümlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı; jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişisine dosya arasına alınacak ve dosyada bulunan hava fotoğraflarından taşınmazı kapsayan hava fotoğrafları üzerinde stereoskop aletiyle inceleme yaptırılarak dava konusu taşınmazın önceki ve şimdiki niteliğinin ne olduğunu, arazinin ekonomik amaca uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle kullanılıp kullanılmadığını, kullanımın hangi tarihten itibaren olduğunu, kullanıma ara verilip verilmediğini, taşınmazda kullanım sınırlarının oluşup oluşmadığını, mera vasfında olup olmadığını, imar-ihya tamamlanmış ise hangi tarihte tamamlandığını ve üzerindeki zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğünü belirtir şekilde rapor düzenlettirilmeli; fen bilirkişisinden keşif ve uygulamayı izleyip denetlemeye olanak veren, kadastro paftası ve toprak tevzi komisyonu paftasını çakıştırmalı şekilde gösteren, denetime elverişli ayrıntılı rapor ve kroki istenmeli; 3402 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca davalıların murisleri ve bayii ... adına aynı çalışma alanı içerisinde kayıtsız ve belgesizden başkaca taşınmaz mal tespit ya da tescil edilip edilmediği Tapu Müdürlüğü ve Kadastro Müdürlüğü ile Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürlüğünden sorulmalı, belirtilen şekilde yapılan uygulama sonunda toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Mahkemece açıklanan hususlar gözardı edilerek ve eksik inceleme ile yetinilerek yazılı şekilde hüküm tesisi doğru değildir.
Davacı Hazine vekilinin ve davalı vekilinin temyiz itirazları açıklanan nedenden ötürü yerindedir. Kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Davacı Hazine harçtan muaf olduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, Peşin alınan harcın istek halinde davalı ...'a iadesine, Dosyanın İlk Derece Sarıkamış 1. Asliye Hukuk Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 26.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.