"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2017/36 E., 2023/137 K.
Mahkemece, bozmaya uyularak verilen karar davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
-K A R A R-
Dava, tapusuz taşınmazın tescili isteğine ilişkin iken yargılama sırasında tapu iptali ve tescil isteğine dönüşmüştür.
Ankara ili, Bala ilçesi, ... Mahallesi çalışma alanında bulunan dava konusu taşınmazın 1954 yılında yapılan kadastro çalışmaları sırasında ziraate gayri ... yerlerden olması nedeniyle tespit harici bırakıldığı; teknik bilirkişi raporunda A (A1, A2, A3, A4, A5 ve A6) harfi ile gösterilen 45.957, 79... yüz ölçümlü taşınmaz bölümünün yargılama sırasında tarla niteliği ile idari yoldan davalı Hazine adına tescil edilen 8 87... parsel sayılı, 635.527, 54... yüz ölçümündeki taşınmazın içerisinde kaldığı; (B1) ve (B2) ibareleri ile gösterilen toplam 10.300, 08... yüz ölçümlü taşınmaz bölümünün ise yargılama sırasında ham toprak niteliği ile idari yoldan davalı Hazine adına tescil edilen 9 49... parsel sayılı, 130.398, 57... yüz ölçümündeki taşınmazın içerisinde kaldığı anlaşılmıştır.
Davacı ...; ... köyü çalışma alanında bulunan ve kadastro sırasında tespit harici bırakılan taşınmazın bir bölümü hakkında imar-ihya ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanarak tescil istemiyle dava açmış; aşamada ölümüyle, ... tarafından davaya devam edilmiştir. Yargılama sırasında davacı ..., fen bilirkişi raporunda (B3)-(B4) harfleriyle gösterilen yerler bakımından davasından feragat etmiştir.
Davalı Hazine vekili; yasal şartlar oluşmadığından davanın reddine karar verilmesini, taşınmazın Hazine adına tescilini istemiştir.
Mahkemece; 15.07.2014 havale tarihli teknik bilirkişi raporunda (A) ve (B) harfi ile gösterilen taşınmaz bölümleri yönünden zilyetlikle kazanım koşulları gerçekleştiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş; karara karşı süresi içinde davalı Hazine vekili ve dahili davalı ... vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 14.03.2016 tarihli ve 2015/1045 Esas, 2016/2570 Karar sayılı kararı ile; yapılan araştırma, inceleme ve uygulamanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı gerekçesiyle karar bozulmuş, bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla 17.10.2022 havale tarihli bilirkişi raporu ile dava konusu yerlerden (A1)-(A2) harfleriyle gösterilen yerin 1977 yılından önce imar-ihyasının tamamlandığının anlaşıldığı, nitekim mahalli bilirkişi ve tanık beyanlarının, davacının dava konusu yerde 20 yıldan daha fazla süredir zilyetliğinin bulunduğunu doğruladığı, yine bilirkişi raporunda (A3-A4-A5-A6) ve (B) harfleriyle gösterilen yerlerde 1977 yılında tarımsal faaliyetin yürütülmediği ancak 1991 tarihli hava fotoğrafına göre tarımsal faaliyet yürütüldüğü, 1991 yılından evvel imar-ihyanın tamamlandığının anlaşıldığı, hava fotoğraflarının bulunmaması nedeniyle bu yerlere ilişkin olarak tanık beyanlarına başvurulduğu, mahalli bilirkişi ve tanık beyanları ile davacının zilyetliğinin 20 yılı aştığının doğrulandığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 8 87... parsel sayılı taşınmazın 17.10.2022 havale tarihli fen bilirkişi raporunda A (A1, A2, A3, A4, A5, ve A6) harfi ile gösterilen 45957, 79... 'lik kısmı ile 9 49... parsel sayılı taşınmazın B1 ve B2 ibareleri ile gösterilen 10300, 08... 'lik kısmının tapu kaydının iptali ile davacı ... adına tarla vasfı ile tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiş; B3-B4 harfleriyle gösterilen gösterilen yerler bakımından ise feragat nedeniyle dava reddedilmiştir.
Hemen belirtilmelidir ki; Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. "Usulü kazanılmış hak" olarak tanımlayacağımız bu müessese mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararındaki esas çerçevesinde işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir (09.05.19 60... /9 sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararı).
Ne var ki, Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiş, dava konusu taşınmaz bölümlerinde imar-ihyanın ne zaman tamamlandığı tespit edilmemiştir.
Hâl böyle olunca; mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişiler, taraf tanıkları ve fen bilirkişisi, öncekilerden farklı jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi ve 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu ile yeniden keşif yapılmalıdır.
Taşınmaz başında yapılacak keşif sırasında yerel bilirkişi ve taraf tanıklarından çekişmeli taşınmaz bölümlerinin önceki ve şimdiki niteliği, ilk olarak ne zaman ve nasıl kullanılmaya başlandığı, kime ait olduğu, kimden nasıl intikal ettiği, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığı ve tamamlandığı etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı; yerel bilirkişi ve tanıkların sözleri arasında doğabilecek çelişkiler gerektiğinde yüzleştirme yapılarak yöntemince giderilmelidir. 3 kişilik ziraatçi bilirkişi kurulundan çekişmeli taşınmaz bölümünün eğimi, niteliği, toprak yapısı, bitki örtüsü, taşınmazlar üzerindeki ağaçların cinsi, adedi ve yaşı, taşınmazın öncesi ve zirai faaliyete konu olup olmadığı, taşınmazın imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığı, böyle yerlerden ise taşınmazda imar-ihyaya ne zaman başlandığı, hangi tarihte tamamlandığı, taşınmaz üzerinde ekonomik amaçlı zilyetliğe ne zaman başlanıldığı ve zilyetliğin hangi tasarruflar ile sürdürüldüğü hususlarını kesin olarak belirleyen bilimsel verilere dayalı, önceki ziraat bilirkişi raporunu da irdeleyen ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı; taşınmaz ve çevresini tüm yönleriyle gösterecek şekilde yakın plan fotoğrafları çektirilip fotoğraflar üzerinde çekişmeli taşınmazlar kabaca işaretlettirilmelidir. Jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişiden taşınmazların kadastro paftasında ki konumunun bilgisayar programı aracılığıyla uydu ve hava fotoğraflarına aktarılması suretiyle hava fotoğrafları üzerinde stereoskop aletiyle ve temin edilebilecek en eski ve yeni tarihli uydu fotoğrafları üzerinde de inceleme yaptırılarak taşınmazların önceki ve şimdiki niteliği, imar-ihya edilip edilmediği, imar-ihya edilmiş ise ne zaman başlanıp hangi tarihte tamamlandığı, ekonomik amaca uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle kullanılıp kullanılmadığı ve kullanımın hangi tarihten itibaren başladığı hususlarında ayrıntılı rapor düzenlemesi istenilmeli; fen bilirkişisine keşfi takibe, bilirkişi ve tanık sözlerini denetlemeye imkan verir krokili rapor düzenlettirilmelidir.
Yukarıda değinilen hususlar göz ardı edilerek eksik araştırma ile hüküm kurulması doğru değildir.
Açıklanan sebeplerle; davalı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Mahkeme kararının BOZULMASINA, Temyiz eden davalı Hazine harçtan muaf bulunduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, Dosyanın Bala Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine, Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 02.02.2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.